

D3992

@##། །འཕགས་པ་ག་ཡ་མགོའི་རི་མདོ་དང་སྤེལ་མར་བཤད་པ། བམ་པོ་དང་པོ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བདག་མེད་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་བཟང་། །སྒྲིབ་པའི་རི་བོ་བཅོམ་པ་ལ། །ཕྱག་འཚལ་མདོ་དང་བཤད་པ་གཉིས། །སྤེལ་མར་རབ་ཏུ་བཤད་པར་བྱ། །ག་ཡ་མགོའི རིའི་མདོ་བཤད་པར་འདོད་པས་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མདོའི་ལུས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་མདོར་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་བཟླུམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་མདོར་བསྡུས་པའོ། །དེ་ཡང་གླེང་གཞི་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པས་རྣམ་པ་དགུའོ། །དེ་ ལ་གླེང་གཞི་ནི་མདོ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཡང་དག་པར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་དང་། སྟོན་པ་པོ་དང་། གནས་དང་། ཉན་པ་པོའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། གང་གིས། གང་ན། གང་དག་ལ་བཤད་ཅིང་། གང་གིས་ཕྱིས་ཡང་དག་པར་བསྡུ་བ་བྱས་པའོ། །དེ་ཡང་འདི་སྐད་བདག་གིས་ ཞེས་བྱ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ།དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་འདིས་བརྗོད་དོ། །ཉན་པ་ལ་ཞུགས་པ་དག་ནི་ཉན་པ་པོ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་མཐུན་པའི་ཡོན་ཏན་འབྱོར་པ་སྟེ། མཐུན་པའི་ཉན་པ་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ནི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་ཏོ།།རྟོགས་པ་པོ་ནི་སྟོན་པ་སྟེ། དེའི་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །གང་གིས་རྟོགས་པ་དང་། གང་རྟོགས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དེ་ནི་བརྟག་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ། །བཞེངས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བཞེངས་པའོ། །བསྟན་པ་ནི་གདགས་ པའི་དོན་བརྗོད་པ་ཀུན་རྫོབ་རབ་ཏུ་བཤད་པའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཐུ་དང་། སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་རྣམ་པ་དགུ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་མདོའི་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དམ་བཅས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། ཁོ་བོ་ཅག་ལ་ཆོས་སྟོན་ཅིག་ཅེས་འཁོར་གྱིས་ཡང་ དག་པར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པ་དང་།དེ་ནས་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་དམ་བཅས་པ་སྟེ། ཁྱེད་ཅག་གིས་ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཡང་འདོད་པས་བྱས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་གིས་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། །ཡང་ན་འདི་སྐད་ ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དྲིས་པའི་དོན་དག་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བ་ལ་བྱ་སྟེ།ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་སྐད་ཐོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་བྱས་པ་དང་། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། བདག་གིས་འདི་སྐད་ཐོས་ཀྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པར་སྟོན་ཏོ།།ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བཟུང་བའོ། །དུས་གཅིག་ནི་དུས་གཅིག་གི་ཚེའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་བདུད་བཞི་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན། རང་དབང་དང་ནི་རབ་སྦྱངས་དང་། །གཟུགས་བཟང་བ་དང་གྲགས་པ་དང་། །དཔལ་དང་བདག་ ཉིད་ཆེ་ཚོགས་པ།།དྲུག་པོ་རྣམས་ལ་ལེགས་ཞེས་བྱ། །དོན་དྲུག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེགས་པ་དེ་ལ་མངའ་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་རང་དབང་ཚོགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་བཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཚོགས་པ་ནི་ཡེ་ ཤེས་ཀྱི་མེས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་མུན་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་ཚོགས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྲགས་པ་ཚོགས་པ་ནི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔལ་ཚོགས་པ་ནི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉེ་བར་འཚོ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་ཚོགས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞུགས་པ་ནི་འདུལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་ལམ་བཞི་པོ་དག་གིས་གནས་པ་ཀུན་ཏུ་བསྟན་པའོ། །ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྱུར་ཟིན་པ་སྟེ། ག་ཡ་ན་བཞུགས་པར་གྱུར་ཟིན་ཏོ་ཞེས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདིས་ནི་ག་ཡ ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་སྤྱིར་མཆོད་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ།

圣伽耶山经与交错解释 第一品
顶礼文殊童子。
顶礼无我智金刚贤，摧毁烦恼障碍山，今当交错详细解说，经典与解释二者。
欲解释伽耶山经，为安立经典之体，阿阇黎世亲首先说'略说'等。略说之义，即是总摄之义，即是略说。此复因缘起等差别而有九种。其中缘起是经典生起之因。此复由结集者、说者、处所、听者之差别而成四种，即：由谁、于何处、对何人说、由谁后来结集。此复从'如是我闻'开始，直至'大比丘僧'为止，皆由此表述。
入于听闻者即是听众。彼等具足相应功德，即是具足相应听众。
缘于真如一心专注即是三昧。证悟者即是导师，其清净即是不共功德圆满。由何证悟、证悟何法、如何证悟，此即是所观察之事。
起即是从三昧中起。宣说即是宣说假名义理世俗谛。
菩萨功德力及行为差别等九种。
今当解释经文。'如是'之声表示许诺，即是大众向结集者请求说法说'请为我等说法'，然后答应说'如是'，意为'如汝等所说我当如是做'之义。
此非由欲而作，何以故？因有'我闻'等故。或者，'如是'之声表示所问之义不变异，即是说'如汝所闻请如是说'，而说'如是我闻'等，即是'我如是闻而非他异'。
'我'即表示亲自所闻。'闻'即是耳识所取。'一时'即是某一时。'薄伽梵'是因破四魔故。
或者：'自在及清净，妙相及名称，吉祥大威德，六者名为胜。'具足六种义相之胜故名薄伽梵。即是：薄伽梵具足自在蕴，因断除烦恼结缚及习气故；具足清净蕴，因以智慧火除遣所知障暗故；具足色蕴，因具足三十二大丈夫相故；具足名称蕴，因遍及一切众生故；具足吉祥蕴，因成为一切众生依怙故；具足大威德蕴，因利益一切众生故。
'住'即是如律显示四威仪而住。'多'字表示已成，意为已住于伽耶之义。此说明伽耶此地普遍成为圣地。

།མདོ་འདི་ཡུལ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ག་ཡ་མགོའི་མཆོད་རྟེན་ན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མགོའི་སྒྲ་ནི་རྩེ་མོའི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་སྟེ། རང་བཞིན་གཞན་ནོ། །གཙོ་བོ་ནི་རི་དེ་ལ་ག་ཡའི་ མགོ་ཞེས་བྱའོ།།གཙོ་བོ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཞུགས་པར་བརྗོད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་དུ་གྱུར་ཏེ། མཆོད་རྟེན་སྨོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། སངས་རྒྱས་དུ་མ་བཞུགས་བཞུགས་པས་གནས་ཁྱད་ཞུགས་པ་བསྙད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བསྙད་པ་ཡང་ ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་སངས་རྒྱས་དུ་མས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པར་ཐབས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བས་ན་སློབ་དཔོན་གྱིས་དེ་ལ་གླེང་གཞི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །གླེང་གཞིའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཡང་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །མི་སློབ་པ་དང་། སློབ་པས་བསྡུས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དགེ་སློང་སྨོས་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སྨོས་སོ། །དགེ་སློང་སྟོང་དུ་ཚང་བ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀུན་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་བཅོམ་པས་དགེ་སློང་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བྱ་བ་བྱས་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་གོ།།དེ་ལ་ཚིག་དང་པོའི་བཤད་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་བྱ་བ་ཤིན་ཏུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ལྷག་མཐོང་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པར་བལྟའོ། །བྱེད་པ་བྱས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ ནི་བྱ་བ་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་དོ།།ལྷག་མཐོང་གི་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྤངས་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཁུར་བོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིག་གསུམ་གྱིས་སྟོན་ཏོ། །བོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དག་གིས་ཕུང་པོ་ལྔའི་ཁུར་བོར་བ་སྟེ། མ་འོངས་པའི་དུས་ན་སྐྱེ་བ་མེད་པས་དེ་དག་ལ་དེ་སྐད་ ཅེས་བྱའོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་ཁུར་བླངས་པ་བོར་བ་སྟེ་ཁུར་དེ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདིས་ནི་ཚེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་བསྟན་ཏོ། །བདག་གི་དོན་རྗེས་སུ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་སྟེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།སྲིད་པ་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཡོངས་སུ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དག་གིས་ལས་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་ཟད་པར་ཞེས་བྱ་བར་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་རོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདིས་ནི་ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་སྤངས་པར་བསྟན་ཏོ།།ཡང་དག་པའི་ཤེས་པས་སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་ཤེས་རབ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཟད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་དག་གིས་དེ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་བསྒོམས་པ་སྟེ། དེས་ ཉོན་མོངས་པ་དང་།ལས་དང་། ཚེ་དག་ལས་གང་དག་གིས་སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དེ་དག་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་མ་ནོར་བའི་གདམས་ངག་བསྒོམས་ཏེ་དེ་ལ་གནས་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཤིན་ཏུ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་འདིར་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ལས་དང་། ཚེ་ལ་བྱ་བར་འདོད་དེ། འདིས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པ་དང་། འདིར་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པ་སྟེ་སྒྲུབ་པ་གཉིས་སོ། །སེམས་ཀྱི་དབང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བྱ་བ་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏེ། སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་ གྱུར་པས་དབང་སྒྱུར་བ་ནི་སེམས་ལ་དབང་བ་དག་སྟེ།ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་སོ། །སེམས་ཀྱི་དབང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཆོག་སྟེ། དེ་ཐོབ་པ་དག་གོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དག་ནི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་རྣམས་སོ།།དེ་དག་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པས་དད་པས་བྱིན་པ་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པའི་འོས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་སོ།

为了说明此经所在之处的殊胜，说'在伽耶山顶的佛塔'。'顶'字是'峰'的同义词，是另一种自性。主要是因为那座山叫做伽耶顶。主要是因为这是如来的住处。说如来住处即成为佛塔，所说的佛塔，是因为说明许多佛陀曾住此处而成为殊胜之处。说明这点也是为了暗示此法门为诸佛所加持。因此论师说'缘起'等。应知缘起的一部分也称为缘起。'无学和有学所摄'是因为经中说'大比丘僧众'。此处因说具足戒的比丘故说二者。说'具足一千比丘'是为了显示所有无学。因为以断烦恼而称为比丘。
'已作所作'等是他们的差别。其中第一句的解释是'已完成所作'，因为完全成就胜观的作用，应知胜观属于智慧的同义词。'已办所办'是因为完全成就三摩地的作用，这就是解释为'已办'。胜观的作用是断除三种烦恼，这以'已舍重担'等三句来说明。'舍'是指舍弃五蕴重担，因为未来无生故称他们为如是。其解释是'舍弃所取重担，此重担即是五取蕴'，这表明断除了寿命烦恼。
'获得自利'是断除烦恼的烦恼，其解释是'现证涅槃'。'遍尽诸有结'是指'彼等业已遍尽'这样组词。其解释是'从三界中生起'，这表明断除了业的烦恼。'以正智而心善解脱'是以何种方式成为断尽三种烦恼的因，以此来说明。正智是修习正确教授，由此从烦恼、业、寿命中解脱心，故称他们为如是。其解释是'修习无误教授，住于其中而极断烦恼'。
此处'烦恼'是指烦恼、业、寿命，以此烦恼及被烦恼，是两种成立。'到达一切心自在最胜彼岸'是显示三摩地的作用，由心一境性而得自在即是心自在，即诸三摩地。到达一切心自在最胜彼岸即是最上，是获得此者。其解释是'极善修习神足'，神足即是诸三摩地。由极善修习而成为堪受信施之阿罗汉。

།དེ་ནི་དད་པས་བྱིན་པ་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པའི་འོས་སུ་གྱུར་པས་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚད་ནི་མདོ་ལས་མི་འབྱུང་སྟེ། བཤད་པ་བྱེད་པས་བསླབ་པའི་སྒྲ་དོན་ གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།བསླབ་པ་མ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་དོན་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རབ་ཏུ་མང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་དེ་དག་པས་གྲངས་མང་བའོ།།བྱང་ཆུབ་ཏུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་ཕྱིར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དག་གོ། །དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བར་མ་ཆད་པའོ། །གཅིག་ པུ་ནི་སྐུ་དབེན་པའོ།།དབེན་པར་གཤེགས་པ་ནི་ཐུགས་དབེན་པའོ། །ནང་དུ་ཡང་དག་གཞག་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་ལ་བཏགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ། །སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཡེ་ཤེས་རང་གིས་རིག་ པ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་རྟོག་པ་སྟེ།དེ་ཉིད་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་བརྗོད་ཅེ་ན། བཤད་པ་བྱེད་པས་དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འདིར་དགོས་པ་བསྟན་ཏོ། །བརྟག་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཏེ། དེ་ནི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་ཉིད་དེ།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་རྟོག་གེའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞེས་དེ་སྐད་སྨོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དོན་གྱི་སྐབས་འདིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པས་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིས་ནི་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པས་སོ། །དོན་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའོ། །དེ་དག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གིའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་མ་མཐོང་བར་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་མེད་དེ། གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ དེ་དག་གི་ཡུལ་ཡང་ཡིན་ཏེ།ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་གིས་བྱང་ཆུབ་ནི་ཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་རྟོག་པ་པོ་རྣམ་པར་དག་པ་སྟོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་ལ་འདི་མི་སྲིད་ཀྱི། དེ་ལས་བཞེངས་པ་ལ་འདི་རིགས་ཏེ་འོག་ཏུ་བསྒྲུབ་ པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྟག་ཏུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་མཉམ་པར་འཇོག་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བཞེངས་ཤེ་ན། དེའང་འོག་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་བརྙེས་པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གིས་བྱང་ཆུབ་ནི་ཐོབ་ཅེས་མདོ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡེ་ ཤེས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གིས་ཡེ་ཤེས་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་དམིགས་པར་བྱ་བ་དང་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ དངོས་པོ་མཚུངས་མཉམ་པས་ཐུབ་པའི་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཏེ།དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །བདག་གི་དོན་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཐབས་དང་བཅས་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་ནི་བྱས་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་དམ་བཅས་པ་ཉམས་སུ་ལེན་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པའོ།།བྱ་བ་ནི་བྱས་ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ནི་དེའི་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་དེའི་བཤད་པའོ།

这是由'成为以信心布施而受用之对象'这句话所说明的。学习者们的数量在经中并未提及，由解说者从学习的词义门中以二种方式来说明。'未圆满学处'是指因未圆满。'由于未圆满所欲之义'是指果未圆满。
'诸多菩萨摩诃萨'是指比他们更多的数量。因发菩提愿故称为菩萨。为成办一切有情之利故称为大菩萨。
'其时'等词是宣说三昧。其中'其时'是指无间断。'独自'是指身远离。'前往寂静处'是指意远离。'内正安住'是指入定于三昧。此三昧是缘于真如，以'即法界所安立'来说明。
远离一切戏论的自证智慧即是观察法界，这就是无缘三昧。若问为何宣说三昧，解说者以'于此三昧'等来说明此处的必要性。'所观察之事物'即是法界，那是三昧各别自证，因说'法界非是寻思境界'之故。
'此义'即是空性，'此义境'是指真如，因为真如以一切法无我的方式非声闻等的境界。'以此'是指由宣说空性。'此义'即是指空性。'彼等'是指声闻等。
未见空性则无法断除烦恼。以补特伽罗无我的方式的空性是他们的境界，但以法无我的方式则不是。从'我已证得菩提'开始说明能观察者的清净。
住于缘真如三昧时这是不可能的，从彼起定时这是合理的，下文将证成。若问世尊若恒时是无二智慧的自性，如何入定及如何起定，这也将在下文说明。
'显示证得菩提'是因经中说'我已证得菩提'之故。'通达智慧'是因说'我已通达智慧'之故。远离一切戏论的智慧即是菩提，因此应知通达如是智慧即是证得菩提。
因此由所缘及能缘事物平等故，牟尼证得菩提殊胜，这是由'以通达智慧而成殊胜'来说明的。为成办具方便的自利他利故'所作已作'。其解释即是'实践誓言'等。以'所作已作'之词即是显示彼义。余下经文即是对此的解释。

།སྤངས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་བསྡུས་པ་ནི་བདག་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་སྤངས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་བདག་ གིས་ཁུར་ནི་བོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིག་གསུམ་གྱིས་བསྙད་དེ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གནས་དང་བཅས་པ་སྤངས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བས་བསྡུས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཕུང་པོ་དག་ནི་ཁུར་ བླངས་པ་སྟེ།དེ་དག་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཁུར་བོར་བའོ། །འདིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་སྐྱེ་བ་སྤངས་པར་བསྟན་ཏོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཁུར་བླངས་པ་བོར་ཞེས་པའོ། །ཁུར་གྱི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁུར་དེ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་གོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ རོ།།བདག་གིས་ན་འཁོར་བའི་འབྲོག་དགོན་པ་ལས་ནི་བརྒལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པར་བསྟན་ཏོ། །འདིས་འཁོར་བར་བྱེད་པས་འཁོར་བ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་སོ། །དེ་ཉིད་འབྲོག་དགོན་པ་སྟེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ སྤངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བདག་གིས་མ་རིག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མི་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་བསལ་བ་ནི་སྤངས་པའོ། །འདིས་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་བསྟན་ཏེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་གིས་རིག་པ་ནི་བསྒྲུབས་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཡེ་ཤེས་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ།ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་རིག་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་གིས་ཟུག་རྔུ་ནི་ཕྱུང་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཟུག་རྔུ་བཏོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་ གིས་སྲིད་པ་ནི་ཟད་ཅེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པ་ནི།སྨོན་ལམ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སྲེད་པའི་དོན་དུ་ཚོལ་བའི་སྨོན་ལམ་མོ། །ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་ཉིད་ལྟ་བ་དང་སྲེད་པ་སྤངས་པར་གྲུབ་མོད་ཀྱི་སོ་སོར་སྨོས་པ་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བས་ལྟ་བ་དང་སྲེད་པ་གཉིས་གཙོ་བོར་ གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིས་ནི་བདག་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །བདག་གིས་ཆོས་ཀྱི་གྲུ་ནི་སྦྱར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ཀྱི་གྲུའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་ཞེས་ བྱ་བའོ།།བདག་གིས་ཆོས་ཀྱི་རྔ་ནི་བརྡུངས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་ནི་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐབས་དང་བཅས་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ཐབས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བའོ། །དེ་ཡང་བདག་གིས་ཆོས་ཀྱི་རྔ་ནི་བརྡུངས་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་བསྟན་ཏོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།ངེས་པར་ལེགས་པ་དང་། མངོན་པར་མཐོ་བའི་རྒྱུ་རབ་ཏུ་བཤད་པས་གསུང་རབ་ཀྱི་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་ངེས་པར་ལེགས་པའི་རྒྱུ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བཤད་པའོ། །དེ་ཡང་བདག་གིས་ཆོས་ཀྱི་དུང་ནི་བུས་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་བསྟན་ཏོ། །དེའི་ བཤད་པ་ནི་བདག་མེད་པའི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ནི་དངོས་པོ་སྟོབས་ཀྱིས་བྱུང་བའི་ཚད་མས་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ཡིན་པས་བདག་གིས་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ནི་བསྒྲེང་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མུ་སྟེགས་ཐམས་ཅད་ལས་ རྣམ་པར་རྒྱལ་བས་རྒྱལ་མཚན་ཉིད་དེ།བདག་མེད་པའི་སྒྲ་གསང་བསྟོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཕྱིར་རྒོལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཚར་བཅད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བདག་གི་འཁོར་བའི་ལུགས་ནི་བཟློག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གདུལ་བ་ཐ་དད་པ་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐ་དད་པར་བསྟན་ཏོ། ། གདུལ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དོན་གྲུབ་པ་དང་། དེ་ལས་བཟློག་པའོ། །དོན་གྲུབ་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་སྟེ། དེའི་ཆེད་དུ་བདག་གི་འཁོར་བའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འཁོར་བར་འདྲེན་པ་དང་། ཐོབ་པར་བྱེད་པས་འཁོར་བའི་ལུགས་སོ།

由断除和智慧圆满所摄的是自利圆满。其中断除圆满是以'我已舍弃重担'等三句话来说明，为显示已断除烦恼障和所知障及其所依。
三界所摄之异熟自性，非真实遍计所执相蕴即是重担，为断除彼等故舍弃重担。此说明断除烦恼障和所知障之所依生。其解释即是'舍弃所取重担'。'重担之义如前'是指如前所说彼重担即是五取蕴。
我已度过轮回旷野'是说明断除烦恼障。此中使之轮回故为轮回，即贪等烦恼聚。彼即是旷野，其解释即是'已极断烦恼障'。
我已断除无明，即非烦恼性的无知，其断除即是断除。此说明断除所知障，其解释即是'已极断所知障'。
'我已成就明'，此说明智慧圆满。缘一切所知的智慧即是明。其解释即是'如实现证一切法'。
'我已拔除刺'，其解释即是'拔除一切见之刺'。
'我已尽有'，其解释即是'离愿'，即求取贪欲的愿望。虽然断除烦恼障即已成就断除见和贪，但分别说明是因为见和贪二者因相续不断生起而成为主要。
此说明自利圆满。'我已备法舟'即缘一切法无我的无漏智慧是法舟。其解释即是'已成就出世间智慧'。
'我已击法鼓'等诸句说明具方便的利他圆满。其中方便即是转法轮。此即由'我已击法鼓'来说明。其解释即是'已转法轮'，由详说决定善和增上生之因，经典法有二种。其中决定善之因即是宣说空性。此即由'我已吹法螺'来说明。其解释即是'宣说无我声'。
由于空性见为事势力所生量所助，故能摧伏一切他论，故说'我已竖法幢'。以胜过一切外道故为胜幢，为扬无我声故。其解释即是'已极摧伏诤论者'。
'我已逆转轮回轨'等说明所化差别的不同利他圆满。所化有二种：已成就义利者和与此相反者。已成就义利即是断除一切结，为此故说'我已逆转'等。由引导轮回和获得故为轮回轨。

།ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི འབྲེལ་པ་སྟེ།དེ་བདག་གིས་བཟློག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་རྐྱེན་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་མི་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཉིད་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་དག་སྟེ། དེ་དག་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དོན་མ་གྲུབ་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་མ་ལུས་པར་མ་སྤངས་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལུང་གི་སྟོབས་ཅན་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་སྟོབས་ཅན་དེ་ཁོ་ན་མཐོང་བའོ། །དང་པོའི་ཆེད་དུ་བདག་གིས་ཆོས་ཀྱི་ལུགས་ནི་བསྙད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ངའི་ཆོས་ཀྱི་ལུགས་ནི་མང་དུ་ཐོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་ནི་ཚུལ་ལོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་དྲུག་དང་ཇི་ལྟར་མཐུན་པར་གཞག་སྟེ། ཚུལ་དྲུག་ནི། དེ་ཁོ་ན་དོན་གྱི་ཚུལ་དང་། ཐོབ་པའི་ཚུལ་དང་། བསྟན་པའི་ཚུལ་དང་། མཐའ་གཉིས་སྤངས་པའི་ཚུལ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ པའི་ཚུལ་དང་།དགོངས་པའི་ཚུལ་ལོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་སྟོབས་ཅན་གྱི་ཆེད་དུ་བདག་གིས་ལམ་ངན་པ་ནི་བཅད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གཉིས་གསུངས་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་མངོན་ པར་ཞེན་པ་དག་ནི་ལམ་ངན་པ་དག་གོ།།འདུལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་ནི་ངས་བཅད་དེ། སེམས་ཅན་ལ་བསྟན་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། །དེ་བས་ན་བདག་གིས་ལམ་ནི་ཀུན་ཏུ་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཚིག་འདི་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤངས་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བོ་ངེས་པར་ལེགས་པའི་སྣོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་པའོ། །མངོན་པར་མཐོ་བའི་སྣོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་བདག་གིས་ཞིང་ངན་པ་དག་ནི་རྣམ་པར་བཟློག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ གསུངས་ཏེ།ཞིང་དང་ཞིང་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་གྱུར་ན་ཞིང་མ་ཡིན་པ་འདོར་ཏེ། ཞིང་ལ་མངོན་པར་མཐོ་བའི་ས་བོན་འདེབས་པས་མངོན་པར་མཐོ་བའི་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་འཐོབ་བོ་།ཚིག་འདི་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་ཞིང་ངན་པ་རྣམ་པར་བཟློག་པ་དང་། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ཀུན་ཏུ་བསྟན་པས་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཆོས་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ལའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པའོ། །སུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་དེ་ལ་བརྟག་པར་བྱ་བའི་དངོས པོ་ནི་གང་གིས་གང་ཞིག་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།དེ་ལ་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བྱེད་པ་དང་བྱེད་པ་པོ་སྟོན་ཏོ། །གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་སྟེ། སུས་བྱང་ཆུབ་ལ་བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ བརྟགས་ནས་བྱང་ཆུབ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ནི་དེའི་ཀུན་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ཡིན་པས་དུས་གསུམ་དུ་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལུས་དང་སེམས་ཀྱིས་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་རིགས་སོ་ཞེས་མདོ་ལས་གསུངས་ པས།བདག་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་ལུས་དང་སེམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བདག་ལ་སོགས་པ་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་ཀུན་བརྟགས་པ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མ་བཞག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལུས་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་མེད་དུ་ཟིན་ ཀྱང་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྣང་བའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།བེམས་པོ་གཡོ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་སྤྱོད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཡུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

结缚即是联系，'我将断除它'是语词的意思。其解释是'缘之结缚不生'的意思。结缚本身是生起的缘，'彼等不生'是语词的意思。未成就义即是未完全断除结缚。
这也有两种：依靠经教力的凡夫和依靠通达力见真实者。为第一种人说'我已宣说法的道理'，意思是'我的法理由多闻者宣说'。诸法的道理即是方式。
有漏法和无漏法依六种方式安立：真实义之方式、获得之方式、教示之方式、离二边之方式、不可思议之方式、密意之方式。其解释是'正确宣说世间和出世间法'。
为通达力者说'我已断恶道'等两句。执著颠倒者即是恶道。'调伏者我已断除彼等，为众生宣说'是其密意。因此说'我已遍示道'。这两句的解释是'断除执著颠倒和随顺八支圣道'，依次配对。
这些是为求解脱根器者宣说圆满利他。为求增上根器者说'我已遮止恶田'等。若能遍知田与非田的区别，则舍弃非田，在田中播种增上种子，获得殊胜增上果。
这两句的解释是'遮止外道恶田和显示三宝福田'，依次配对。'于彼法'即是菩提。'如何'即是方式。'以何'即是作用。'谁'即是作者。
其解释是'于此所观察事，以何谁如何通达'。其中'以何'表示作用和作者。'何者'是所通达，即菩提。'如何'是方式，即显示谁对菩提观察作者、作用等而通达。
这是其遍计性，应知彼等是遍计，故三世中无自性。为何如此？因经中说'不应以身心通达'，也非以我等，故说'以身心'等。由外道所计我等极不可得故未建立，是语词的意思。
身虽无微尘自性，然由识现之力安立如是。无情、无动是同义。其解释是'无行'，因为无通达境相之行故。

།རྩཝ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་ བརྟགས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།དཔེར་ན་རྩཝ་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་རོལ་ན་མེད་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་ཙམ་གྱིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལྟར་ལུས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །སེམས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདི་ཡང་གཡོ་བ་ མེད་པ་སྒྲུབ་པའོ།།རྐྱེན་རྣམས་ཚོགས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་འདིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པ་སྟེ། དེའི་རྣམ་པར་འཁྲུལ་པའི་དབང་གིས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཟད་ལ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ འཁྲུལ་པ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གནས་སྐབས་ན་མེད་ན་ལུས་ལྟ་བྱང་ཆུབ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་བྱེད་པ་པོར་ག་ལ་འགྱུར་ཞེས་དགོངས་པའོ།།ཕ་མའི་མི་གཙང་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་མི་གཙང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདིར་ཡང་གོང་དུ་བཤད་མ་ཐག་པ་ ཉིད་དགོངས་པའོ།།མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པ་ནི་ཐེར་ཟུག་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གཉིས་ལས་རྣམ་པར་དབེན་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་འགྱུར་བ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་འཛིན་ཏེ། དེ་དེའི་བདག་ ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྐད་ཅིག་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་དེ་རྟག་ཏུ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་ལུས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །རྟག་ཏུ་བསྐུ་བ་དང་། བཀྲུ་བ་དང་། མཉེ་ དགོས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་བསྒྲིམས་ཏེ་ཡོངས་སུ་བསྐྱང་དགོས་པ་ཞེས་བྱའོ།།འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པ་ནི་འཇིག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ནི་སྐད་ཅིག་པ་དང་སྦྱར་ཏེ་བསྟན་ཏོ། །འཇིག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ནི་རྒྱུ་དང་ སྦྱར་ཏེ་བསྟན་ཏོ།།ལོག་པར་སྣང་བས་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལ་གཉིས་སུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་དེའི་བྱིས་པ་རྣམས་རྨོངས་པར་བྱེད་དེ། སེམས་ནི་སྒྱུ་མ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པའོ། །བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་ འབྱུང་བ་སྟེ།དེ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །གཅིག་ལ་དམིགས་པའི་གཞི་ནི་གནས་ཏེ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་གནས་མེད་པའོ། །དེ་ནི་མི་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །དེ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གིས་བདག་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཚིག་གསུམ་ གསུངས་སོ།།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གནས་སྐབས་ན་ནི་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་སེམས་མེད་ན་གང་གིས་དེ་དེའི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །བརྟགས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། མེད་པར་དགག་པ་རྩོམ་མོ། །དེའི་ བརྟག་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་མི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དངོས་པོ་མེད་པ། བླ་གབ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདི་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པས་དངོས་པོ་མེད་པའོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ཏེ། འདིར་བླ་གབ་ མེད་པ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ནི་འདི་སྐད་དུ་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་གཉིས་ལས་དབེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མེད་དོ་ཞེས་ བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རིང་དུ་སོང་བས་ཞེས་བྱ་བའོ། །རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལ་སྒྲོ་བཏགས་པའི་ངོ་བོ་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །འདིས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་དོན་བསྟན་ཏོ།

对于'根'等词的解释是从遍计所生，如同根等外境虽然不存在，但仅仅由识遍计而安立，身体也是如此。
'无心'这个词的解释是'无想'，这也是成立无动的。
'从诸缘和合而生'这个词，在此是解释'从四大种所成'，由于其迷乱的缘故，仅仅安立为从四大种所生的身体而已。在证悟菩提时，既然没有离一切分别的四大种等迷乱，那么身体怎么能成为证悟菩提的作者呢？这是其密意。
'从父母不净所生'这个词的解释是'不净'，这里也是如同刚才所说的密意。
'无常'的解释是'非恒常'。其密意是：离二边的真如，它是无变异的，也是以无变异的智慧所取，因为这是它的本性。
如来智慧的特征虽然是刹那性的，但因为恒时相似的缘故安立为无变异性，而由业和烦恼所造作的身体则不是这样。
'经常需要涂抹、沐浴和按摩'的解释是'本性上需要努力护持'。
'坏灭'等的解释是'具有坏灭本性'，无常性是与刹那性结合而说的，具有坏灭本性是与因结合而说的。
由于错误显现，使无二显现为二，因此以这种方式令凡夫迷惑，这是对'心如幻'的解释。
因为由福德和非福德业所生，是缘起的，这是由'从善不善缘所生'来解释的。
所缘的基础是住处，因为它不存在所以无住处。这是由'无住'来解释的。这是依他起自心的意趣而说的三句。
在证悟菩提时既然没有如此的心，那么由什么来证悟它呢？依遍计的意趣而说'无相'。
'无相'是指没有相，表示无遮。其遍计是指'不可得遍计相'。
如果说因为圆成实而非境，则说'无事'、'无覆'。此中因为无遍计事故为无事。圆成实也是如此，因为在此与无覆相等。
这是说：离能取所取二者的智慧如同虚空，菩提也就是那个智慧。因此，由于无差别，所以没有能证和所证的事物。
其解释是'本性空'和'远离'。以自性实体性圆成实中，空离增益的体性。这是显示无事的意义。

།རིང་དུ་སོང་བས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་ནམ་མཁའི་ ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་ཏེ།དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ཆོད་པ་མེད་པར་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་ལྟར་སེམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིས་ནི་བླ་གབ་མེད་པའི་དོན་བསྟན་ཏོ། །བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བྱང་ཆུབ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་ དང་།སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་ཐ་སྙད་ཙམ་མ་གཏོགས་པར་ཅི་ཡང་མེད་ན་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཡོད་པར་ག་ལ་ འགྱུར།མིང་ཙམ་ཐ་སྙད་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་སྟོན་ཏེ། མིང་འདི་གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་མིང་གི་སྒྲར་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཙམ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སྟེ། དེ་ལས་གུད་ན་མེད་དོ། །འདིས་ནི་ སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་བསྟན་ཏོ།།ཐ་སྙད་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་དེ་ལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་དོན་ནི་མིང་དང་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་ཟད་པས་ཀུན་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །མིང་དང་ཐ་སྙད་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་ཙམ་ཐ་སྙད་ཙམ་ཞེས་ བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ནམ་མིང་ཙམ་དུ་གྱུར་བ་དེའི་ཚེ་འདི་སྐད་དུ་འདི་ལ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་འགྱུར་པ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཀུན་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་མི་འབྱུང་བ་ནི་གང་གི་ཚེ་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་ཟད་པས་དེའི་ཚེ་འབྱུང་བ་མེད་པ་ཙམ་ནི་འབྱུང་བ་མེད་པའོ། །གཅིག་ནས་གཅིག་ ཏུ་བརྒྱུད་དེ་སྒྲ་སྐད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ལོག་པའི་དངོས་པོ་དེ་ལ་སྒྲ་སྐད་མེད་པས་སྒྲ་སྐད་མེད་པའོ།།དེ་ཡང་ཐ་སྙད་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་ཏེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དཔྱད་པ་ནི་རྟོག་པ་སྟེ། དེའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་དཔྱད་དུ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་རྟོག་གེའི་ཡུལ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཆོས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་ལས་དབེན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་སྟེ། དེ་ལ་གཟུང་བའམ་འཛིན་པ་གྲུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་བ་མེད་པ་ནི་མཚན་མ་མེད པའི་ཕྱིར་རོ།།འཇུག་པ་མེད་པ་ནི་བྱིས་པའི་ཡུལ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པ་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ཡུལ་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་འདས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རིག་པ་མེད་པའོ། །གདགས་པའི་གནས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་ པའི་ཕྱིར་གདགས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ།།དེའི་ཕྱིར་གནས་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །འོང་བ་ནི་འབྱུང་བའོ། །འགྲོ་བ་ནི་འགག་པ་སྟེ། དེ་དག་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོས་གང་ལ་ཆད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་མ་སྐྱེས་མ་འགགས་ཞེས་བྱའོ། །གདགས་པ་ལས་ཡང་དག་པར་ འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཁམས་གསུམ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ལས་མི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ལས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་བྱེད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་མངོན་ པར་འདུ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ལས་གང་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ།དེ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི་ལྟ་བ་པོ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ལས་གུད་ན་ལྟ་བ་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།བྱེ་བྲག་མ་ཕྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཟུང་བ་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བ་གཟུང་བར་བྱ་བ་གང་ཡང་མེད་དེ། སྤྲོས་པ་ཐམས་ ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་བྱང་ཆུབ་བོ།

'远离'这句话是显示心的虚空本性，比如虚空无有边际而遍及一切，心也是如此，因为是真如的本性。这是显示无遮蔽的意义。
关于'菩提'等，菩提有二种：自证和言说。其中言说仅仅是名言而已，除此之外别无他物，那么如何能够理解它呢？自证是智慧的本性，在其中又怎么会有能理解和所理解呢？
'仅仅名称和言说'这句话是显示这两种菩提，因为经中说'名即是无色蕴'，所以以名词显示不二智慧。不二智慧即是菩提，离此别无他物。这是显示自证。
'仅仅言说'是指可言说的。对此的解释是：所要理解的意义仅仅是名称和言说而已，应当了知无有遍计所执的自性。
'仅仅名称和言说'是'仅仅名称仅仅言说'的同义词。当成为仅仅名称时，应当这样解释：此中无有遍计所执的自性。
遍计所执的自性不生起是指当仅仅成为言说时，无生即是不生起。从一处传至另一处成为语言处所的颠倒事物中无有语言，故为无语言。
这也是依仅仅言说而显示，其解释即是'无事物'。分别即是思维，因为不是其境界故为不可分别，这是以'远离寻思境界'来解释的。
'法性空'是指远离遍计所执的自性，这是对'成就'的解释，因为其中无有所取能取的成就。无行即是无相。
无入即是远离凡夫的境界。圣者所知具相的智慧也远离境界，故为无分别。因为无有安立处所的所取能取的增益，故非所安立。
因此解释为'无处所'。来即是生起。去即是灭，对于遍计所执性中断绝者称之为此。其解释即是'无生无灭'。
'超越假立'的解释即是'完全超越一切言说'。'超越三界'的解释即是'不见善不善造作业'。
业字指作用，即善不善造作，其所作即是能生，意思是说不见此故。'未见'的解释即是'离见者'，因为离菩提外无有见者。
'未闻'的解释即是'超越耳识行境'。'未分别'的解释即是'超越意识行境'，即意识所取的菩提无有任何可取，因为菩提即是离一切戏论的智慧。

།དེ་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ག་ལ་ཡོད། བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གནས་སྐབས་ན་ལོག་པའི་ཕྱིར་གཞི་མེད་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་རྟེན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འཁོར་བའི་ས་བོན་རྣམས་ཀྱི་ གནས་སུ་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དམིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དེའི་བཤད་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དཔེར་ན་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་མཚན་ཉིད་ནམ་མཁའ་ལ་དམིགས་པ་མེད་པ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་ མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་གཉིས་ལས་སྐྱེས་པའི་རྒྱུ་བ་དང་། སྤྲོས་པ་དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར། རྒྱུ་བ་མེད་པ་དང་། སྤྲོས་པ་མེད་པ་སྟེ། གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཚིག་དེ་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་ པའི་བག་ཆགས་གཉིས་ཀྱིས་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིས་རྒོལ་བ་ངན་པ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་འཇུག་པ་སྟེ། སྐབས་སུ་གྱུར་པའི་ཉེས་པའོ། །དེ་མེད་པའི་ཕྱིར། འཇུག་པ་མེད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་སྐབས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཉི་ཚེ་བའི་ཤེས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ མ་སྤངས་པ་སྟེ་དེའི་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་སོ།།དེ་ནི་རྟག་ཏུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པའོ། །དཔག་པ་ནི་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་བཅད་པ་སྟེ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་དཔག་ཏུ་མེད་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བསྟན་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི་གཞན་དག་ལ་བསྟན་དུ་ མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།དེ་ནི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ། །སྒྲའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སྒྲ་ཞེས་བརྗོད་དེ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་མེད་པ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རང་གིས་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །རང་གིས་རིག་པའི་དངོས་པོ་ལ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡི་གེ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡི་གེ་འདི་དབང་པོས་འཛིན་ཅིང་ལེན་པ་དང་དེ་ལས་སྣང་བར་འགྱུར་བའོ། །དེ་མེད་པ་ནི་ཡི་གེ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་སྣང་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཚིག་གི་ལམ་ནི་སྤྱིའི་རྣམ་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་སྟེ། དེ་ གང་ལ་མེད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ།།སྒྲ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་ཏོ། །འདིས་ནི་ངག་གི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ནི་སྒྲོ་བཏགས་པའི་རྣམ་པའི་དབང་གིས་གཟུང་བ་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྟོན་ཏེ། རྣམ་པ་དེ་ ཡང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ་དང་ལས་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་ངོ་བོར་མེད་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ནི་དེ་ལྟར་ན་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྤྱིར་མེད་པ་བསྟན་ཏོ། །སུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་སོ། །གང་གིས་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་སྟེ་སེམས་སོ།།གང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བའོ། །གང་གསུངས་པ་དེ་ཡང་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན། རྣམ་པའི་རེག་པས་དེ་ལ་རྟོག་པ་སྟེ། བྱེད་པ་པོ་དང་། ལས་དང་བྱེད་པ་འདུས་པ་རྟོགས་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉིད་རྣམ་པའོ། །འདི་དག་ནི་བྱེད་ པ་པོ་ལ་སོགས་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དུས་ན་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་རྒྱུ་རྣམས་སོ།།བདག་ཉིད་ཁོང་ན་བརྗོད་པའི་དུས་ན་མིང་ཙམ་དག་གོ། །བདག་ཉིད་ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་བཏགས་པ་ཙམ་དག་གོ། །གཞན་དག་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྡར་འདོགས་པའི་དུས་ན་བརྡ་ཙམ་དག་ གོ།།གཞན་དག་ལ་ཐ་སྙད་བཏགས་པས་བརྗོད་པ་ན་ཐ་སྙད་ཙམ་དག་སྟེ། འདི་དག་ཀྱང་ད་ནི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་ཡང་མིང་དང་། བཏགས་པ་དང་། བརྡ་དང་། ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་ཟད་པས་ཀུན་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ ཀྱིས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཚིག་བཞི་པོ་འདི་དག་ཀྱང་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མདོའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེའོ།

于此，哪里有所取和能取的事物呢？一切习气的所依处异熟识在菩提位时已经转变，因此无有所依。其解释即是'无所依'，因为轮回种子的所依处已不存在。
'无所缘'的解释即是'如虚空'。譬如以无有障碍之事物为相的虚空无有所缘，菩提亦是如此，因为无有能缘。
由异熟和等流二种习气所生的流动和戏论皆不存在，故'无流动'和'无戏论'，依次为此。此二词的解释即是'无为'，因为不为异熟和等流二种习气所造作。
此处能使恶辩者进入，故称'进入'，即是时机所生之过失。因为无有彼过失，故'无进入'，因此以'无机会'来解释。
'片面之智'即是未断所知障，已完全超越其业。此即是'永无'的解释。
'度量'即是确定为'仅此而已'，因为无有彼故为'无量'。其解释即是'无边'。
'不可示'的解释即是'不可向他人显示'，因为不能如同蓝色等那样显示。
因为是声音之因，故分别被称为'声'，因为无有彼故为'无声'，即是以无二智自证之真如。于自证事物中无有分别，因此解释为'自证'。
关于'无文字'，文字是被感官所取、领受并由此显现。无有彼即是'无文字'，此由'无显现'来解释。
言词之道是共相的增益，凡无有彼者即称为此。
以'无声'说明非是分别的对境。此说明非是语言的对境。此等一切说明由增益相的力量安立所取，因为法界中无有彼相故。
如是首先说明作者、作用和业各别观察的自性不存在。此即由'谁'等总的说明不存在。
'谁证菩提'是身。'以何'是能作用即心。'何为'即是菩提。
若问所说之义如何通达？以相触而观察彼，即作者、业和作用和合的了悟，以通达安立即是相。
这些是以作者等通达时遍计的因。自身内说时仅是名称。自身诵读等时仅是假立。为使他人通达而施设名言时仅是符号。
对他人安立言说时仅是言说，此等现在如何通达，也仅是名称、假立、符号和言说而已，应知无有遍计的自性，即说明以遍计自性是无的意思。
此四种词也由'观察'等经文词句详细分别。

།དེའི་བཤད་པ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །བརྟགས་པ། ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དོན་གཅིག་སྟེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་ཡང་ དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་བྱང་ཆུབ་བོ། །དེ་ལས་གུད་ན་གཟུང་བ་ཡོད་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་ལས་གུད་ན་བྱེད་པའི་ངོ་བོར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་བྱུང་ བ་བྱུང་བ་མེད་པ་ཡང་དོན་གཅིག་སྟེ།དེའི་བཤད་པ་ནི་གསོག་ཅེས་བྱ་བའོ། །ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་པོ་ཡང་བདག་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར། རྫས་མ་ཡིན་པ། རྫས་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་དོན་གཅིག་གོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་བདག་མི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཡོངས་ སུ་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པས་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཁྲུལ་པ་སྟེ། ཤེས་པ་དེས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་སྐབས་བླང་བར་ མི་ནུས་པས་ལེན་པ་མེད་པའོ།།དེ་བས་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི་ཡི་གེའི་ལམ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །མངོན་པར་ཆགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི་ངར་འཛིན་པ་དང་ ང་ཡིར་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ།།ངར་འཛིན་པ་དང་ང་ཡིར་འཛིན་པ་ཉིད་མངོན་པར་ཆགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་བྱེད་པ་པོ་དང་། ལས་དང་། བྱ་བར་སྒྲོ་བཏགས་པས་བྱང་ཆུབ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བཀག་པ་ལ་ཁ་ཅིག་སྐུར་པ་ འདེབས་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར་འདི་ལ་གང་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ་ལ་སོགས་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་དང་བྲལ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་རང་གིས་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་མདོའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་སུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ།།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་བརྟགས་པ་དེ་དག་ལས་དབེན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་རང་གིས་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་བྲལ་བའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་སྒྲིབ་པ་ སྤངས་པས་ཐམས་ཅད་ནས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ།།སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། འགྱུར་བ་མེད་པའོ། །རང་བཞིན་གྱིས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དང་བ་དང་། རབ་ཏུ་ ཞི་བར་ཞེས་བྱ་བ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བསྟན་ཏེ།ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་། འགྱུར་བ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་བསྟན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ པ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ།དེར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་སྒྲའི་དོན་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འདིར་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མངོན་པར་ཞེན་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བྱ་བའོ། །ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བརྗོད་པ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྤྱིའི་རྣམ་པས་ཉན་པ་ པོའི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེད་པ་ནི་བསྟན་པའི་བྱ་བའོ།།འདིར་བཞེངས་པར་བསྟན་དུ་ཟིན་ཀྱང་འདི་ནི་ནང་དུ་ཡང་དག་བཞག་ནས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་ལ་རྟོག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་འོག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །འདི་མན་ཆད་དུ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མྱོང་བའི་དོན་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བདག་ གིས་བྱང་ཆུབ་དེ་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེས་བྱ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ།བྱང་ཆུབ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། །འདི་མན་ཆད་ནི་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཞུས་པ་གཏན་ལ་དབབ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ།

其解释是以六种方式等。'观察'与'遍观察'是同义，其解释即是'非真实遍计'。
离一切戏论的智慧即是菩提。除此之外，执著有所取为遍计即是非真实遍计，因为智慧也离能取所取，除了所证悟外别无能作之体性。
'未生'与'无生'是同义，其解释即是'积集'。能证悟者也因无我等作者，故'非实'与'无实'也是同义。其解释即是'不见我'。
清净智慧即是能证悟无二性。彼即是所证悟。于此若分别能作者等差别而生起的认知即是迷乱，因为彼识不能取无二智慧的境界故无所取。
因此以'远离世间智慧'来说明。'不可说'的解释即是'超越文字之道'。'无执著'的解释即是'离我执与我所执'。
因我执与我所执是执著的因，故说为执著。如是首先遮遣以能作者、业、作用的增益而证悟菩提，有些人会诽谤，因此为了遣除彼等而说'于此若如是'等。
离能作者、作用等增益的无二智慧自证，是经的含义。这是对'谁证得圆满菩提'等的解释。
'如实见'即是离能作者等遍计的无二智慧自证的异名。
离能取所取执著的智慧，因断除障碍而遍知一切，故是遍知。因自证故是现证。因离颠倒故是无变。因自性离能取所取故是不变。
以此二者分别显示'极清净'与'极寂静'，即是说明无颠倒圆成与无变圆成的异名。
'无相义如前'即是如心品中所说'无相即是无有相'，即是说此处无相之词义与彼处相同的意思。
证悟离一切执著的真如是三摩地的作用。以世俗谛总相宣说证悟于听者相续中生起是教说的作用。
此处虽说'起'，但应在'内正安住而观察法界'之后观看。
此下是以圣文殊为主而说明三摩地所证之义，即从'我如何证悟彼菩提'乃至'菩提是无相'。
此下是从圣文殊所问抉择而说，故说'因此教说有二种'等。

།གཞན་ དུ་ན་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ནི་འགྱུར་བ་མེད་པ།མི་འགྱུར་བ། མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་འོག་ཏུ་བཞེངས་པར་འགྱུར་ན། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ལས་བརྩམས་ཏེ་ཐོག་མར་བསྟན་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། མ་བསྟན་པའི་དོན་ལ་རྗེ་བཙུན་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་བྱང་ ཆུབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ་ལྟ་བུ་ལགས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཞུས་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར།གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་མཉམ་པར་གཞག།ཇི་ལྟར་བཞེངས་ཤེ་ན། མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། བཞེངས་པ་བསྟན་པ་ནི་འདུལ་བའི་དོན་དུ་བསྟན་པས་ཉེས་པ་ མེད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ཁོ་ན་ལ་བཀའ་སྩལ་ཞེ་ན། འཇམ་དཔལ་བྱང་ཆུབ་དེ་ཇི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཞུས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལ་བཀའ་སྩལ་པར་རིགས་པར་ངེས་ཏེ། ཀླན་ཀར་མི་རུང་བ་མ་ཡིན་ནམ། བཀའ་སྩལ་པས་དེས་ཀྱང་ཞུས་པར་ནི་རིག་སྟེ་ ཉེས་པ་མེད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཞུས་ཤེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བ་གཉིས་པ་བཟུང་སྟེ་གླེང་བའོ། །དེ་ཉིད་ལ་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་འོག་ཏུ་བཀའ་སྩལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་དེ་ཇི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ ཡང་བྱང་ཆུབ་སྟེ།མངོན་པར་ཞེན་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་དེར་འཇུག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་རབ་ཏུ་འཚལ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྟན་པ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ཁོང་ནས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་ཀྱང་མི་ཤེས་ན་ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་དང་། སེམས་པ་ལ་སོགས་པའི་ རིམ་གྱིས་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་ཅེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ།།འཇམ་དཔལ་བྱང་ཆུབ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་བས་ན་གཉིས་ལས་དབེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སོ་སོ་རང་གིས་ རིག་པ་བསྟན་པའི་ཡུལ་དུ་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་ཐ་སྙད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཐ་སྙད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ། ཡི་གེའི་སྒྲ་སྐད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གཉིས་པོ་དེ་ལ་ཚིག་དང་པོ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཞེས་གང་སྨོས་པ་དེ་དང་དོན་གཅིག་ སྟེ།སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཐ་སྙད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡི་གེ་བརྗོད་པའི་སྒྲས་གསལ་བར་[(]བྱད་[,]བྱེད་[)]པ་ནི་ཡི་གེའི་སྒྲ་སྐད་དེ། དེ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའོ། །དེ་ཡང་ཚིག་གི་ལམ་ཞེས་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚིག་དང་དོན་མཐུན་ནོ། །སྒྲ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་སྒྲ་མེད་པ་ཞེས་གང་བསྟན་པ་དེ་དང་དོན་མཐུན་ནོ།།དེ་བས་ན་འོག་ནས་ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འཆད་དོ། །ཐ་སྙད་རབ་ཏུ་བརྟགས་ཏེ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉིད་འཇུག་པ་སྟེ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་མེད་པའོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དུས་ཉིད་ནི་བྱང་ཆུབ་འཇུག་པ་མེད་སྙམ་པ་ལ་དེའི་ཕྱིར།གདོད་མ་ཉིད་ནས་འཇུག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཐ་སྙད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཐ་སྙད་ དུ་རབ་ཏུ་བཏགས་ནས་གང་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཇི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་བཤད་པ་དེ་ལྟར་དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་ལས་སྤྱིའི་རྣམ་པར་སྒྲོ་བཏགས་ནས་བཤད་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་ པར་འགྱུར་རོ།།བསྟན་པ་འབྲས་བུ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བརྗོད་པས་དེ་ཉིད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་ཐོས་པ་དང་སེམས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་བསྒོམ་པ་ཡང་འབྲས་བུ་མེད་པ་མ་ཡིན་ན། གཞན་དུ་གལ་ཏེ་བཤད་པས་དེ་ཁོ་ན་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བར་བརྗོད་ན་ནི་ ཐོས་པའི་དུས་ཉིད་ན་དེ་ཁོ་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱིར་འཇུག་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

另外，如果菩提是无变化、不变异、无相这样说的话，那么在其后起立时，从圣者文殊开始最初如何显示？对于未显示的义理，尊者圣文殊对世尊说'如果菩提的相是如此'等请问时如何显示？如果诸佛恒时入定，如何入定？如何起立？对此，显示入定和起立是为了调伏而显示的，所以无过。
为何唯独对圣文殊开示呢？'文殊，菩提是如何'等，因为是他请问的缘故，对他开示是合理的，确定不应成为过失。由开示故他也请问是合理的，无过。
为何是圣文殊请问呢？这是提出第二个问题。'对他开示'是指其后开示的缘故。'菩提是如何'等是远离一切执著的缘故即是菩提，由远离一切执著故应入于彼中的意思。
'世尊，如何能了知'是指，在'显示'之后暗含的，即使显示了也不知道时，如何以闻思等次第入修道之路的意思。
'文殊，菩提是超越三界'这句话显示完全超越分别。因此，离二取的智慧本性的菩提怎么会成为各自证悟显示的对境呢？因此说'言说'等。
在'超越言说，超越文字音声'这两句中，第一句与前面所说的'不可显示'意义相同，因为完全超越如青等显示的言说。以文字语音清楚表达即是文字音声，完全超越于此。这也与前面解释的'语言之路'意义相符。'超越声音'与所说的'无声'意义相符。
因此下文解释说三界等四种超越的含义如前。言说观察安立即是趣入，因无彼故无趣入。
为何认为证悟菩提时即是无有趣入菩提呢？为此说'本来即无趣入'，意思是空性在一切时中完全超越言说。
'因此'等是指，在言说中假立后，完全超越于所安立的空性，意思是如此解释空性非为如是，因为从自性中增益共相而有解释的缘故。
显示也非无果，因为在世俗中宣说而趣入真实的缘故。因此以闻思等次第修习也非无果。否则，如果说由解释而直接证悟真实，则在闻法时即证悟真实，为证悟彼而趣入将成无义，然而并非如此。因此说'为菩提而趣入'。

།དེ་ནི་ཞུས་པ་དེ་ཡང་འཇུག་པ་རྣམ་པར་དག་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ། །འཇུག་པ་རྣམ་ པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་བྱང་ཆུབ་ལ་སྦྱོར་བ་ནི་འཇུག་པ་རྣམ་པར་དག་པའོ།།སྤྲོས་པར་བྱེད་པས་སྤྲོས་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོར་སྒྲོ་འདོགས་པ་སྟེ། དེ་བོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་འཇུག་པ་མེད་པའི་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཚིག་ འདིའི་བཤད་པའོ།།རབ་ཏུ་བརྟགས་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་ནི་འཇུག་པ་མེད་པ་སྟེ། དེས་འཇུག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ལ་འཇུག་པའོ། །སྒོམ་པར་བྱེད། བྱང་ཆུབ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་དངོས་པོ་སྟེ་འཛིན་པའོ། །དེ་མེད་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །ཚིག་སྔ་མས་ནི་གཟུང་བ་ དངོས་པོ་མེད་པར་བསྟན་གྱི།འཛིན་པ་དངོས་པོ་མེད་པར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་ཆོས་སུ་འཛིན་པ་བོར་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཆོས་སུ་འཛིན་པས་ཆོས་སུ་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །བླ་གབ་མེད་པའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དངོས་ པོ་མེད་པ།བླ་གབ་མེད་པ་ཞེས་དེར་གང་གསུངས་པའི་བླ་གབ་མེད་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་འདིར་ཡང་ཞེས་བྱའོ། །དེར་རིང་དུ་སོང་བ་ཞེས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བའི་ཕྱིར་རིང་དུ་སོང་བ་ཉིད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཞི་བ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་ འོད་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འམ་ཆད་པ་ཉིད་དུ་སྟེ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའོ། །དེ་ནི་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པར་འཛིན་པ་བོར་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཡང་དག་པའི་མཐའ་ དམིགས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་སྟེ།དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ལམ་མོ། །དེའི་དབྱེར་མེད་པ་ནི་དོར་བ་མེད་པའོ། །དེ་བས་ན་ལམ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་བོར་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡང་དག་པའི་མཐའ་དམིགས་པར་གྱུར་པ་དེ་བོར་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའོ། ། གཞག་པ་ནི་བྱིས་པས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ཏེ་ཡོད་པར་སྒྲོ་བཏགས་པའོ། །དེ་མེད་པའི་ཕྱིར། དོར་བ་མེད་པ་དང་། གཞག་པ་མེད་པའོ། །ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པའོ། །ཐ་དད་པ་མེད་པ་ནི་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའོ། །འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དོར་བ་མེད་པ་དང་། གཞག་པ་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཐ་དད་པ་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་རེ་རེ་དང་སྦྱར་རོ། །དང་པོའི་བཤད་པ་ནི་སྐུར་པ་དང་སྒྲོ་བཏགས་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །གཉིས་པའི་བཤད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཚུལ་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཚུལ་གཅིག་པ ནི་བདག་མེད་པའོ།།སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་མིག་ཡོར་ལ། མིག་ཡོར་ནི་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་མགལ་མེ་བསྐོར་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དངོས་པོ་རྣམས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་མིག་ཡོར་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་དང་མཚུངས་པར་དེ་ལྟར་འཇུག་པའོ་ཞེས་མདོའི་ཚིག་གི་ དོན་ཏོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པའི་སྒོམ་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམ་པའོ། །ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བཞིའི་དོན་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ འཇམ་དཔལ་བྱང་ཆུབ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ།ཐ་སྙད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ། ཡི་གེའི་སྒྲ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ། སྒྲ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གི་དོན་ཏོ། །སྔ་མ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་སྔར་སྦྱར་ཟིན་པས་ཡང་མ་བརྗོད་དོ། ། དེ་ལྟར་གླེང་གཞི་ལ་སོགས་པ་ཚིག་གི་དོན་དགུའི་ནང་ནས་གླེང་གཞི་ནས་བཟུང་སྟེ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཚིག་བདུན་གྱི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ད་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཐུ་སྟེ། ཚིག་གི་དོན་རྒྱས་པར་བཤད་པར་འདོད་ནས་དེ ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཐུ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་རིག་པར་བྱ་སྟེ།ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། སྤོབས་པ་ཐོགས་པ་མེད་པའོ།

所说的这些也应当了知是清净趣入，这是以'应当了知是清净趣入'这句话表明的。'清净趣入'是指远离一切执著而趣向菩提，这就是清净趣入。
由于造作而有戏论，菩提是以应证悟的本性而增益的，为了舍弃它的缘故。这是对'无趣入之趣入'这句话的解释。
经过观察后无所安立即是无趣入，由此趣入即是趣入菩提。由修习、执取菩提而成为事物即是执取。由于无彼故，是趣入无事物。前句是说所取无事物，而不是能取无事物，如是有差别，其解释即是'舍弃执法'。由执法而成为执法的自性。
'无遮蔽义如前'是指，在心的部分中所说的无事物、无遮蔽的含义，此处也是如此。所说'远离'是指菩提即是真如体性，由于遍一切故而成为远离性。法界的自性是本性寂静，因为本性光明的缘故。
其解释即是'寂静'。对一切法的执著是指执为常或断，由于无彼故为无执著。这是以'舍弃常与无常执'来解释的。
所缘真实边际即是真实边际，是缘真如的道。其无差别即是无舍。因此解释为'舍弃诽谤道'。舍弃所缘真实边际即是诽谤依他起。
安立是凡夫遍计而增益为有。由于无彼故，无舍与无安立。无差异是人无我。无差别是法无我。'趣入'之声分别与'无舍无安立之趣入'、'无差异之趣入'、'无差别之趣入'相配。
第一的解释是'远离诽谤和增益'。第二的解释是'以一理趣入一切法'。一理即是无我。
对于各别正知幻相，幻相是指迷乱知识的形态如旋火轮等，诸事物如是趣入与各别正知幻相等相同，这是经文的含义。其解释即是'修习般若波罗蜜多'。如是形态的趣入修习即是修习般若波罗蜜多。
'超越三界'等四句义的分别，即是'文殊师利，菩提是超越三界、超越言说、超越文字音声、超越音声'等的含义。'如前'是指此前已经配释过故而不再重说。
如是从序分等九种文义中，从序分直至'教说'为止的七种文义已经解释完毕。现在想要广说菩萨功德力即文义，其中菩萨功德力应当以二种了知：如意圆满所欲及辩才无碍。

།ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དེ་ཡང་གོང་ནས་གོང་དུ་རྣམ་པ་བཅུ་བཞིས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བཅུ་བཞི་པོ་གང་ཞེ་ན། གདམས་ངག་མི་བརྗེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། དེ་ཡང་དེ་ནས་ལྷའི་བུ་ཟླ་བ་དྲི་མ་མེད་པའི་གཟི་བརྗིད་འོད་ཟེར་གྱི་འོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མདོའི་དུམ་བུའི་བཤད་པའོ། །རྩོམ་པ་ནི་ནང་གི་རྒྱུ་སྟེ། རྩ་བར་གྱུར་པའོ། །གནས་ནི་ཕྱིའི་སྟེ་དམིགས་པར གྱུར་པའོ།།དེ་བས་ན་རྩོམ་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ། །གནས་ནི་སེམས་ཅན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གོང་ནས་གོང་དུ་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྙིང་རྗེ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་སྔ་མས་གཡོ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་སྒྲུབ་པའོ། །ཅིས་བསྡུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་གང་གིས་བསྡུས་པའི་སྙིང་ རྗེ་ཆེན་པོའི་འབྲས་བུ་གང་ཞེས་དྲི་བའི་དོན་ཏོ།།འོག་མ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །གཡོ་མེད་པས་བསྡུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་ན་གཡོ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་གདམས་ངག་མི་བརྗེད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །གདམས་ངག་ནི་ཡང་དག་པའི་མན་ངག་གོ། །གཡོ་མེད་ པར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་འཛིན་ན་དེའི་ཕྱིར་མི་བརྗེད་པར་འགྱུར་རོ།།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙོམས་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡོ་མེད་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙོམས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སེམས་སྙོམས་པ་ཡང་ཐམས་ཅད་འདུ་བྱེད་དུ་མཉམ་པས་ རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་བྲལ་བས་འཛིན་ཏོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་ལེགས་པར་བཟུང་བའི་གདམས་ངག་འདུས་བྱས་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །གཡོ་མེད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གདམས་ངག་ལེགས་པར་གཟུང་བ་འདུས་བྱས་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་ལ་བདག་ མེད་པ་དང་།གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་མཉམ་པར་རྟོག་ཅིང་། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་དང་། གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཉིད་དུ་ཞུགས་ནས། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ཡུལ་ཅི་རིགས་པར་མི་མཐོང་བ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཐ་དད་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་དངོས་པོ་འདི་དག་ཆོས་དང་གང་ཟག་གཉིས་ཀྱིས་སྟོང་ཡང་དེ་ཁོ་ན་མ་མཐོང་བ་དག་ཆོས་དང་གང་ཟག་གི་རྣམ་པས་བསླུས་སོ་ཞེས་འདུས་བྱས་རྣམས་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ ནི་དེ་ལ་ཡང་ཉེས་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་ལའོ། །ཐ་དད་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དེ་གཉིས་སྤངས་པའི་བསམ་པ་དང་། ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །དེ་བས་ན་ཉེས་ པ་དེ་དག་དང་མི་བསྟེན་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསམ་པ་དང་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅིའི་ཕྱིར་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་པ་དང་། ལྷག་པའི་བསམ་པ་གཉིས་ཅི་ཞིག་གི་ཕྱིར་བྱུང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཚིག་གོང་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་བལྟའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ ཕྱིར་བྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་འཁྲུལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་འདི་དག་ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བའི་གནས་སུ་ཁྲིད་དེ། དེ་བས་ན་བདག་གིས་བདག་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ དོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་དགེ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདིས་དགེ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པས་དགེ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་དོན་དུ་བྱུང་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཕྱིར་བྱུང་བའོ་ཞེས་བསྡུ་བར་བལྟའོ། ། འོག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་ཕྱིར་བྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་འཇུག་གོ། །དེ་བས་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་འབྲས་བུའོ། །ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམ་པར་དག་པའི་བདག ཉིད་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ།དེ་བས་ན་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བཤད་དོ།

应当了知，如所欲求的圆满义利也是由上至上以十四种相而得以成就。什么是十四种呢？即所谓不忘教诫等。这是关于'其后，天子月无垢威光光明'等经文片段的解释。
所谓'事业'是内在因，是根本。'所依'是外在的所缘。因此说事业是大悲，所依是有情。
'由上至上成就'是指由前前大悲等引生后后不动等。'何所摄'是问大悲的果报是由什么所摄的意思。下文也应当如是类推。
'由不动所摄'是说若具有大悲则成为不动。其解释即是'不忘教诫'。教诫即是真实教授。若为有情利益而不动地受持真实教诫，因此成为不忘。
'于一切有情平等心'是说若不动则生起对一切有情平等心，因为平等心是由于一切行平等而远离贪著与嗔恚而持。其解释即是'善持教诫观察有为'。
由不动力而善持教诫观察有为，于诸有情平等观察法无我和人无我，于一切有为平等安住于法无我和人无我中，随应不见烦恼障和所知障的境，因此应当依次观察非异和无异的行。
如是，虽然这些事物为法和补特伽罗二者所空，然未见真实者为法和补特伽罗相所欺，这是对诸有为的邪见。这以'于彼亦邪见'来说明。'于彼'即是于有为。
入无异行者断除烦恼障和所知障二者的意乐和增上意乐，依次配对。因此解释为'不亲近彼等过失'。
'意乐和增上意乐因何而生'即是问意乐和增上意乐二者因何而生的意思。对上文诸句也应当如是观察'因'字。
'因菩提心而生'是说由烦恼和所知障的迷惑使这些有情被引至极苦之处，因此如我自身一般，为使他人也断除一切过失而证得菩提而发菩提心。其解释即是'正持善业'。由此正持善业故正持善业，即是菩提心。
为菩提心义而生即是因菩提心而生，应当如是总结。下文诸句也是如此。
'因六波罗蜜多而生'是说发菩提心后趣入六波罗蜜多。因此六波罗蜜多是菩提心的果。
身语意业清净自性即是波罗蜜多，因此解释为'身语意业清净'。

།ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་འཇུག་པ་ན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ལ་འཇུག་སྟེ། དེ་ལ་ཐབས་ཀྱིས་ནི་འཁོར་བ་མི་ གཏོང་ལ།ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་དེའི་ཉེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་གོས་ཏེ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་གཉིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་པར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་གོ། །དེ་བས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་ཅེས་ བཤད་དེ།།བག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་དང་ལྡན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་བག་ཡོད་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བག་ཡོད་པར་གནས་པ་ཡང་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དང་བ་བསྐྱེད་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དང་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་སེམས་ཅན་ གྱི་དོན་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་བྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བག་ཡོད་པ་ལ་གནས་པ་དག་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་དག་ལ་འཇུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་སྒྲུབ་བོ། །དེ་བས་ན་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་བག་ ཡོད་པའི་འབྲས་བུའོ།།ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ན་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཕྱིར་བྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་དག་ལ་འཇུག་ པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ལ་བརྩོན་པ་ནི་དེ་དང་མི་མཐུན་པ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་མི་འཇུག་གོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་ལྡོག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་སྒྲུབ་བོ། །ལྡོག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་འཇུག་པའི་ཚུལ་ ཁྲིམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཐ་དད་དུ་ཕྱེ་སྟེ། ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དངོས་པོར་བསྟན་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །གཞན་དུ་ན་ལེགས་ པར་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་།དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ཐ་དད་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་པར་འགྱུར། སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསམ་པ་བརྟན་པ་དག་སེམས་ཅན་ལོག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་སྐྱོ་བས་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་མི་སྐྱོ་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པའི་ ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པ་འདིས་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་ཏོ།།སྡོམ་པའི་ཕྱིར་བྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཡང་དག་པ། རབ། གཙོ་བོ། །སངས་རྒྱས་ཉིད་འདི་ལས་བྱུང་བས་སྡོམ་པའོ། །ཐོས་པ་དང་། སེམས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་བདག་མེད་པ་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ ཕྱོགས་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་ཏེ།དེའི་དོན་དུ་བྱུང་ངོ་། །དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ཐོས་པ་དང་། སེམས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་རྣམས་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་འདིས་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་སྡུད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་ཏོ། །གོང་དུ་བཤད་མ་ཐག་པ་བྱང་ ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྒོམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལམ་རྣམ་པར་དག་པས་ནི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་དག་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད་འགྲུབ་བོ།།དེ་བས་ན་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་སྡུད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ན་རྟག་ ཏུ་བདག་མེད་པ་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་པའི་ཡིད་ལ་བྱ་བ་ལ་འཇུག་སྟེ།དེ་ཉིད་འདིར་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པའི་བདག་ཉིད་དེས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བ་དེ་རྣམ་པར་དག་གོ། །དེ་བས་ན་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་ བཤད་དོ།།སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་བྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་སོ་སོ་ལ་སྐལ་བ་ཇི་ལྟར་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྒྲུབ་པ་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། །ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི་སྲིད་པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་མཐོང་ངོ་། །དེ་བས་ན་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་པར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་ཤིན་ཏུ་འཇུག་གོ།

所谓'为了方便和智慧二者'，是指在趣入六波罗蜜多时，趣入方便和智慧。其中，以方便不舍轮回，以智慧不被其过患所染。以智慧和方便二者无有烦恼地在轮回中尽所有时为众生利益而行，故清净利益众生的戒律。因此说'戒律清净'。
所谓'由于不放逸而生'，是指具足智慧和方便者恒时安住于不放逸。安住不放逸也是在一切威仪中令众生生起信心，与众生利益相应，因此说'与众生利益相应'。
所谓'由于三种善行而生'，是指安住不放逸者成就身、语、意三种善行的戒律自性。因此三种善行是不放逸的果。具足三种善行则资粮圆满，因此说'资粮圆满'。
所谓'由于十善业道而生'，是指精进于身、语、意善行的戒律自性者，不趣入与此相违的杀生等。因此，他成就断除杀生等的对治戒律自性。对治戒律自性的十善业道是趣入戒律自性的三种善行的果。
如是分别趣入和对治二种戒律，应当了知三种善行和十善业道是以因果关系而显示。否则，三种善行和十善业道有何差别？对于断除杀生等具有坚固意乐者，不为邪行众生所厌倦，因此以'永不厌倦'而说。
以此所说趣入和对治戒律显示别解脱戒。所谓'由于别解脱而生'，是指从此生起真实、殊胜、最上、佛果，故为别解脱。
以闻思等次第依止二无我，则趣入菩提分，为此而生。安住于十善业道别解脱者，以闻思等次第趣入诸菩提分，因此此处显示摄善法戒。
以上所说修习菩提分相的清净道，能成就清净果位佛果。因此说'业果清净'。
所谓'由于如理作意而生'，是指具足摄善法戒者恒时趣入依止二无我的作意，此即是此处的如理作意。以安住般若波罗蜜多的如理作意自性趣入菩提分，故清净。因此说'加行清净'。
所谓'由于观察而生'，是指对各别众生随其根机成就波罗蜜多的观察。以如理作意见轮回如幻。因此尽所有时极为趣入利益众生。

།དེ་ལྟ་བས་ ན་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།དྲན་པའི་ཕྱིར་བྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བྱ་བ་ལ་བརྩོན་པར་བྱ་བ་དང་། མི་བྱ་བ་དག་ལ་རྟག་ཏུ་དྲན་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲན་པ་དང་ལྡན་ན་མུ་སྟེགས་ཅན་དང་བདུད་ལ་སོགས་པས་མི་འཕྲོགས་པའོ། །དེ་བས་ན་གཞན་ གྱིས་མི་བཀྲི་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ནི་གཞན་དུ་སྟེ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཅིས་བསྡུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་རྒྱུ་གང་གིས་ཞེས་རྒྱུ་འདྲི་བ་ཉིད་དེ། འདི་ནི་གཡོ་མེད་པས་བསྡུས་ཏེ། གཡོ་མེད་པས་བསྐྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཡོ་མེད་པ་ ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙོམས་པའི་སེམས་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙོམས་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་གཡོ་ཡིན་པར་ངེས་སོ། །སྙོམས་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཐ་དད་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དུ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ བྱུང་ནས་འདྲི་བ་དེར་ཡང་རྒྱུ་གང་ལས་བྱུང་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་དག་ནི་བཤད་པའི་ཚིག་དང་མི་མཐུན་ཏེ། འདི་ལྟར་གདམས་ངག་མི་བརྗེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་དེས་གཡོ་མེད་པ་བསྟན་ནས། ཕྱིས་གདམས་ངག་ལེགས་པར་བཟུང་བ་འདུས་བྱས་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་སེམས་ཅན་ ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་སྙོམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་བཤད་དོ།།འདིར་གདམས་ངག་ལེགས་པར་བཟུང་བ་ཉིད་འདུས་བྱས་ལ་རྟོག་པའི་རྒྱུར་བཤད་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙོམས་པའི་སེམས་ནི་གཡོ་མེད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྩ་བའི་རྒྱུ་མ་ ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།རྒྱུར་བསྡུ་བ་དང་། འབྲས་བུར་བསྡུ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྔ་མ་སྔ་མ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ། དེ་བས་ན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་བསྡུ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ས་བཅུས་བསྡུས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ། སེམས་བསྐྱེད་པ་ དང་པོ་ནི་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བས་བསྡུས་སོ།།སྤྱོད་པ་དང་འབྲེལ་པ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་སུའོ། །ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ནི་མི་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པར་རོ། །སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ནི་ས་བཅུ་པ་ཉིད་ལའོ། །བཞི་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ དང་པོ་ནི་སྤྱོད་པ་དང་འབྲེལ་པའི་རྒྱུར་བལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ནི་འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་པའི་རྒྱུར་བལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱུ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། །འབྲས་བུ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དོ། །འབྲེལ་པ་ནི་དེ་ལས་བྱུང་བར་བལྟ་ སྟེ།སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཞི་པ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་གོང་ནས་གོང་དུ་རྒྱུ་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སེམས་སྐྱེས་པ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་རྒྱུ་ནི་སྔ་མ་སྔ་མ་སྟེ། དེའི་རྒྱུར་དེ་རྟག་ཏུ་གནས་པས་རྒྱུ་ཆུད་མི་ཟ་བའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་དང འབྲེལ་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུའོ།།གཞན་གཉིས་ལས་སྤྱོད་པ་དང་འབྲེལ་པ་ཕྱིར་ལོག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུའི་ནུས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་འབྲས་བུ་དང་མཐུན་པའི་བཞི་པ་དང་པོས་རྒྱུའི་གནས་བསྟན་ཏོ། །ལྷའི་བུ་གཞན་ཡང་ དཔེར་ན་ས་བོན་བཏབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུར་འོས་པ་བཞི་པ་གཉིས་པས་ནི།འབྲས་བུ་ཡང་གནས་སོ་ཞེས་དེ་སྟོན་ཏོ། །བཏབ་པ་ནི་བསྐྲུན་པ་སྟེ། སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་པོའི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགེ་བའི་ས་བོན་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་བོན་གྱི་ཚུལ་དུ་གནས་པ་སེམས་ བསྐྱེད་པ་དང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་དེ་དང་མཐུན་པའི་མྱུ་གུ་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ།།ཆོས་དེ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་གཉིས་པོ་སྟེ། དེ་ལས་བསྡུས་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པར་འཇུག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་བ་ལས་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མྱུ་གུ་རྣམས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

因此说是清净利益有情。所谓'为了忆念而生起'是指为了利益一切有情应当精进所当为和不当为之事，恒常生起忆念。具足忆念则不会被外道、魔等夺走。因此说是清净不被他人引导。
其他是指别处，所谓'大悲心由何摄持'，此处是问何因，即由无动摄持，意思是由无动产生。无动是以平等心摄持一切有情，凡是对一切有情不平等之心必定是动。平等心的因是无差别和无差别行。
同样，在其他处问'为何生起'时也是在问由何因生起。这些与解释文不相符，如此，以'不忘教诫'之词说明无动后，后来以'善持教诫观察有为'说明'对一切有情平等心'之词。
此处若说善持教诫本身是观察有为之因，则一切有情平等心将成为无动之因，如此大悲心将不成为菩提根本之因。
所谓因摄和果摄，前前是发心之因，后后是果，因此称为因果摄持。
所谓'十地所摄四种发心'，第一发心由极喜地所摄。与行相应者在无垢等六地中。不退转在不动等地中。一生所系在第十地中。
所谓'第四有十二种'，其中第一发心应视为与行相应之因等。一生所系应视为与果相应之因，因是福德智慧资粮自性，果是佛果。相应是指从彼生起，意思是佛果之因。
此第四的解释是'上上因不失'，即后后发心之因是前前，彼因恒常安住故因不失。此即是说与初发心相应之因。
其他二者中与行相应退转自身等之因的功能，如是将说明'因为如是故'。如是以第一个第四显示因位。
天子，又如播种等，以第二个相应果的第四显示'果亦安住'。播种是创造，因为初发心生起一切善法之善种故。
初发心住于种子之理，从彼生起与彼相应之芽。彼法是第二发心，从彼所摄具有造作趣入的智慧运行中生起一切善法之芽故。

།སེམས་བསྐྱེད་ པ་གཉིས་པ་མྱུ་གུའི་ཚུལ་དུ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་དེ་དང་མཐུན་པ་སེམས་བསྐྱེད་པ་གསུམ་པ་སྡོང་བུ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཉིད་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་མི་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་བས་བསྒྲིམ་མི་དགོས་པར་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བས་ན་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཞི་པ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་གསུམ་པའི་འབྲས་བུར་གྱུར་ཏེ། འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ཆོས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སངས་རྒྱས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ འབྲས་བུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།།བཞི་པ་གཉིས་པ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་རྒྱུའི་རིམ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རིམ་པ་གང་གིས་རྒྱུར་གནས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འབྲས་བུ་མ་ཚང་བ་མེད་པར་འགྲུབ་པ་ཡོངས་སུ་དག་གོ། །དཔེར་ན་ཤིང་རྟ་མཁན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཞི་པ་གསུམ་པའོ། །ཤིང་བསྡུ་ བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིང་ཇི་ལྟར་གྱུར་པ་ཇི་སྙེད་ཀྱིས་ཤིང་རྟ་འགྲུབ་པ་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དེ་སྙེད་ཤེས་ཏེ་བསྡུ་བ་ཤེས་པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་དང་པོ་ལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་བཅུ་པོ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུ་བ་ཤེས་པའོ། །དེ་བས་ ན་ཡང་སྨོན་ལམ་ལ་བརྟེན་ཏེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་དང་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་སོགས་པས་དྲུག་པོ་དྲུག་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཆོས་བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བསམ་གཏན་ དང་།ཤེས་རབ་དང་། ཐབས་རྣམས་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སྡོམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། །འདིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སེམས་བཟློག་པས་སྡོམ་པའོ། །དཔེར་ན་ཤིང་ རྟའི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ན་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བའོ།།མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་འཇུག་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ན་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་དེ་གཉིས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུའི་ཆོས་བསོད་ནམས་དང་ ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཡན་ལག་དང་།ཡན་ལག་ཅན་གྱི་དངོས་པོར་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཡེ་ཤེས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འབྲས་བུ་ཡང་འཁོར་བ་དང་མི་མཐུན་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གྲོགས་བསོད་ ནམས་ཀྱི་ཚོགས་འབྱུང་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འབད་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་།མི་མཐུན་པ་མེད་དེ། དེ་ལྟར་འདི་གཉིས་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འགྲུབ་བོ། །དཔེར་ན་ཁལ་དགལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིང་རྟ་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་ནས་རྫས་ལ་སོགས་པ་ཁལ་དགལ་བ་ཤེས་པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དེས་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་ཁུར་ཤིན་ཏུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཁུར་བླངས་པ་མི་འདོར་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཁུར་བླངས་པ་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའོ། །དཔེར་ན་ཟླ་བ་ཚེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཞི་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་གོང་ནས་གོང་དུ་མཐུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་གོང་ནས་གོང་དུ་སྣང་བའི་བྱེ་བྲག་གི་མཐུ་རྣམ་པར་དག་གོ། ། སེམས་ཀྱི་ནི་ནུས་པའི་བྱེ་བྲག་གོ། །ཚེས་བཅུ་བཞིའི་ནུབ་མོ་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤར་བའི་དཔེས་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་ཏོ། །ཚེས་བཅོ་ལྔའི་ནུབ་མོའི་དཔེས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཁྱེན་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྟན་ཏོ།།ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་བདེན་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ།

从第二发心如同嫩芽的状态中，相应地生起第三发心如同树干等的法性，由于以不动等三种所摄的无功用智慧之力而行，不需要刻意用功，佛陀的功德将圆满具足。因此，第四发心是第三发心的果，是果位圆满成熟的法。由此将成就具足一切功德的佛果之相。
第四之第二的解释即是'以因之次第'等，以何等次第住于因位，以彼即能成就无欠缺的果位圆满清净。
譬如'车匠'等是第四之第三。'集木'是指了知需要何种木材、多少木材才能造车，了知如是集聚。如是，'第一发心'是指初地的十大愿即是了知集聚一切佛法。因此又依愿而说'摄持一切佛法'。
如是'与行相应'是指从离垢等六地是为成佛支分之法，依次修习忍辱、精进、禅定、智慧、方便。其解释为'清净戒律与律仪'，戒即是持戒波罗蜜多。以此遮止不顺品心故为律仪。
譬如'车支'等，此解释为修道位中于一切智慧方便法的修习。无功用行即是修道位中以智慧方便二者，将成佛因法之福德资粮与智慧资粮的自性一切支分与有支之事互相结合，如是以福德资粮所摄的智慧涅槃果位虽与轮回不相顺，然以智慧为伴的福德资粮生起虽勤求成就，与涅槃亦不相违。如是此二者为支分与有支之事，故能成就无住涅槃之果。
譬如'负重'是指造车圆满后，了知如何负载物品等重担。如是'一生补处发心'是指以圆满资粮而极善成办自他二利重担。其解释为'不舍所负重担'。负重即是真实成办自他二利。
譬如'月亮初升'等是第四。其解释为'渐次清净力'。月轮即是渐次光明差别之力清净。心即是能力差别。以十四夜月轮升起为喻，显示一生补处发心稍有未圆满。以十五夜为喻，显示如来智慧一切种相圆满。声闻们仅以人无我见道位通达谛理。

།དེ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ནི་ས་དང་པོ་ལ་མཐོང་བའི་ལམ་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བའི་རྣམ་པར་ ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་ཡང་དབང་པོ་རྣོ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་ལྷག་པར་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཆོས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཏེ་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་ས་དང་པོ་ལ་མཐོང་བའི་ལམ་ན་ཉན་ཐོས་ ཐམས་ཅད་པས་ལྷག་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་པས་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་ལྷག་པར་དམིགས་པའོ།།རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་བདེན་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། །དེ་བས་ན་དེ་ དག་གིས་འཁོར་བ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་དེ།དེས་སྐྲག་ནས་བདག་གཅིག་པུ་ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དོ། །སེམས་བསྐྱེད་པ་གཉིས་པ་ནི་དེ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་ཏེ། དེ་ལས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་བྲལ་བས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་བདག་ཉིད་སྒྱུ་ མ་ལྟ་བུའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ས་དང་པོ་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་པར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་བཞིན་དུ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་འདས་སུ་ཟིན་ཀྱང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གོང་མ་ལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་ སོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་སྤྱོད་པ་མཐའ་ཡས་པ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་འཁོར་བ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་དེའི་ཕྱིར་འཇིགས་པ་མེད་དེ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་སྤྱོད་པ་མཐའ་ཡས་པ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་ བོ།།སེམས་བསྐྱེད་པ་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཅིང་འཇུག་པའི་སའོ། །ས་བདུན་པའི་བར་དུ་མ་ངེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་རྒྱུ་བ་ནི་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་རྩོལ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྐྱོད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ ས་དེ་མི་གཡོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།རྩོལ་བར་ལྡོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་བས་ན་རྩོལ་བའི་ཡོངས་སུ་གཡོ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་དབང་བསྐུར་བ་ཐོབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཏེ། དེ་བས་ན་རྒྱལ་ཚབ་ཏུ་ རབ་ཏུ་གནས་པ་དེ་ཞེས་བཤད་དོ།། །།འཕགས་པ་ག་ཡ་མགོའི་རི་མདོ་དང་སྤེལ་མར་བཤད་པ། བམ་པོ་གཉིས་པ་སྟེ་ཐ་མའོ། །ཡི་གེའི་ཕྱི་མོ་འཛིན་པ་ནི་འབྲུ་ཐམས་ཅད་དེར་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདྲ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་པོ་ནི་སངས་རྒྱས ཉིད་ཀྱི་རྒྱུའི་ཆོས་རྣམས་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་བཅུ་པོ་དག་གིས་ཀུན་ཏུ་བྱ་བ་ཙམ་དུ་ཡི་གེའི་ཕྱི་མོ་ལྟ་བུར་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ།།དེ་བས་ན་གཞི་ལ་ལྷག་པར་དམིགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ཀུན་ཏུ་བྱ་བ་ཙམ་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་པ་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལྷག་པར་དམིགས་པའི་ ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །འདི་ནི་ལེགས་པར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དེ་ལྟ་བུར་ནི་སྤྱོད་པ་དང་འབྲེལ་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པར་འཇུག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་བ་དྲི་མ་མེད་པ་ ལ་སོགས་པ་ས་དྲུག་གིས་བསྡུས་པ་ལ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་བློས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ས་དྲུག་པོ་དག་གི་བློས་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་ ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གྲངས་དང་རྩིས་གཞན་དུ་དོན་གཅིག་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་འདིར་སོ་སོར་སྨོས་པའི་ཕྱིར་རྩིས་དང་ཐ་དད་དེ། གྲངས་ནི་གཅིག་ལ་སོགས་པའོ། །གཞལ་བ་ལ་སོགས་པས་ཡོངས་སུ་བཅད་པ་ནི་རྩིས་སུ་བལྟའོ།

超越此者，是在初地见道时，通达一切法无我之性相遍及一切法界之相。其解释即是由于根器锐利而胜解菩提分法，所谓成为佛果之因的法即是菩提分法，即是真如。彼于初地见道时，较一切声闻更胜解一切法无我之相，故为胜解菩提分法。诸独觉执著所取能取，通达缘起为谛实。因此，彼等未通达轮回如幻，故生怖畏而为独自解脱而精进。
第二发心远远超越彼者，因为远离所取能取执著，通达非真实遍计自性如幻缘起故。虽然由于在初地通达真如遍行相而超越声闻地及独觉地，但因为通达更高的缘起，故如是宣说。其解释即是以智慧差别成就无边行，由于以智慧差别通达轮回如幻，故无所畏惧，为众生利益而成就无边行。
所谓第三发心等，是有功用行地。乃至第七地为不定，因为有勤作故。无分别运行是决定，故。因此，由于不能被勤作分别所动摇，故彼地称为不动地。由于勤作不退转，故称为不退转地。因此，解释为远远超越一切勤作动摇。决定众即是获得灌顶的诸菩萨，故解释为安立为王位继承人。
《圣伽耶山顶经》杂释第二品暨最终品。执持文字母者，因为一切字母皆汇集于此故。所谓方式即是相似，如是初发心仅以十大愿摄持一切佛果因法，如执持文字母。故解释为殊胜缘于基础，因为殊胜缘于成为一切佛法基础的诸大愿仅作为所作故。
所谓善能分别差别智者，是此之差别。此为善加分别。如是所谓与行相应的发心，即于彼有功用而趣入的无垢等六地所摄之智慧运行，因为了知福德智慧二资粮相之诸法差别故。其解释即是以慧善加分别，意即以修道所摄六地之慧分别诸法。
虽然数目与计算在他处为一义，但此处分别宣说故与计算有别，数目即是一等，应视计算为以所量等所限定。

།ཤོད་དགོད་པ་ནི་འཇོག་པ་སྟེ། དེ་ཤེས་པས་འདུ་བ་ དང་འགོད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རྟག་ཏུ་མ་རྨོངས་ན་ནོར་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བུར་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ལ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པས་བདག་དང་གཞན་མཚུངས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་སྦྱིན་པ་བདག་གིས་ཀྱང་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་ཐབས་མཁས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་འཇལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་བདག་དང་གཞན་མཚུངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཐབས་མཁས་པས་གཞན་གྱི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ལྟ་བུར་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བཅུ་པ་ལ་བསྒོམ་པ་ཁྱད་ཞུགས་པས་མཐར་ཕྱིན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །རྒྱུར་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱུ་ནི་ལེན་པའི་རྒྱུ་སྟེ། རྒྱུ་ ཉིད་ནི་འབྲེལ་པ་སྟེ།བདག་ཉིད་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ལེན་པའི་དངོས་པོར་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདིའི་བཤད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་རུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་འདྲ་བའོ། །རུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་སྟེ། རིགས་འདྲ་བའི་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡེ་ཤེས་དང་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པ་ཉིད་དང་འབྲེལ་པ་སྟེ། ངེས་པར་འབྱེད་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་སྟེ། དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཐོས་པ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །གཏོང་བས་སྤོང་བ་སྟེ། སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། དེའི་ངོ་བོ་དང་འབྲེལ་པར་རྣམ་པར་གནས་པའོ། །དེ་ནི་སྤྲོས་པ་ལས་དབེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་གནས་པའོ། །འབྲས་བུ་ནི་འདིར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་སྟེ་དེ་ནི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ པར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།རྒྱུར་འབྲེལ་པའི་ཚིག་གིས་ནི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་དོན་འདི་བསྟན་ཏོ། །རྒྱུས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་རྒྱུས་བསྡུས་ཤིང་རྒྱུས་བསྐྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་སྟོན་ཏེ། བྱེ་བྲག་ནི་དེ་ཡོད་དོ། །དེ་ བས་ན་མོས་པས་སྤྱོད་པ་ན་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པས་ས་དང་པོ་ལ་ལྷག་པར་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ན་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དེ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་འཇུག་པར་གེགས་མེད་པར་ནུས་པ་ཉིད་དེ། དེས་ས་དང་པོ་ལ་ལྷག་པར་ དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བས་བསྡུས་པ་གང་མཐར་ཕྱིན་པའི་ཡེ་ཤེས་དེས་བསྡུས་པ་སྟེ་བསྐྱེད་པའོ། །ཁམས་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་དུ་མ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པས་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྤྱོད་པ་ལས་ལྷག་པར་ དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།ས་རབ་ཏུ་དགའ་བས་བསྡུས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་ས་གཉིས་པ་བསྐྱེད་པར་གེགས་མེད་པར་ནུས་པ་ཉིད་དེ། རྒྱུ་དེས་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྤྱོད་པ་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པ་ལ་ལྷག་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤོང་བས་བསྡུས་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་འདིས་སྤོང་བས་ན་སྤོང་བ་སྟེ།ས་བདུན་པས་བསྡུས་པའི་ལམ་སྟེ། གང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ས་མི་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །དེས་བསྡུས་པ་ནི་བསྐྱེད་པའོ། །དེ་ནི་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་ཐོབ་པ་རྣམས་ལ་ལྷག་པར་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པར་འཇུག་པའི་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཐར་ཕྱིན་པ་སྟེ། དེས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ལ་སོགས་པ་མ་ཐོབ་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ལྷག་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི འབྲས་བུ་སྟེ།ཡང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པར་འོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཞི་པའོ།

说笑就是安置。通过了知这个，对于一切聚集和安排若常不迷惑则财富会增长。如是不退转发心即是在第八地获得无生法忍，因通达自他平等的缘故，为圆满完成他人布施到彼岸的缘故。这是以善巧方便衡量一切法而说的。如所说的自他平等相，以善巧方便执持他人布施等为己有的缘故，此为语义。
如是一生所系即是在第十地以殊胜修习通达究竟诸法的缘故，这是以通达智慧而说的。关于因缘相应，因即是能取因，因性即是相应，由自身无漏的缘故，安住于无漏诸法的能取事，此为语义。对此的解释即是自性种姓圆满，自性即是同类，种即是因，意为同类因圆满。
智慧相应即是与智性相应，安住于决定性中，这是以世间和出世间的闻持而说的。舍即是断除，远离戏论，安住于与其本性相应。这是以远离戏论而说的。果相应即是安住于果事。此处果即是自然成办众生利益，这是以自然成办众生利益而说的。
以因相应的词即显示安住于因性的此义。以此所说的因摄即显示由因摄持及因所生的此义，其中有差别。因此在胜解行位圆满现行，以此在初地增上缘而说。胜解行位的现行圆满即是能无碍趣入极喜地，以此增上缘于初地的缘故。
智慧所摄即是极喜地所摄，由究竟智慧所摄即所生。由界的义有多种的缘故。这是以智慧圆满而从加行所生的行为增上缘而说。极喜地所摄的智慧圆满即是能无碍生起第二地，以此因缘增上缘于从加行所生的无垢行等所摄的缘故。
断除所摄即是由此断除故为断除，即第七地所摄的道，即刹那趣入不动地等。所摄即是所生。这是以修习圆满而增上缘于未得佛法而说。圆满现行修习究竟，以此增上缘于未得无生法忍等诸法的缘故。无生法忍等即是菩萨不还果，因为不再现行的缘故。由如是果性所摄即是第四发心。

།དེ་ནི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ས་མི་གཡོ་བ་ལ་སོགས་ པས་བསྡུས་པ་བཤད་མ་ཐག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་སྟེ།རྒྱུ་དེས་ས་བཅུ་ལ་དེའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་ནས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་གང་ ཡིན་པ་དེ་རྒྱུ་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་སྟེ།ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ནི་མ་ནོར་བར་དགེ་བ་བསྒོམ་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །མོས་པས་སྤྱོད་པའི་སས་བསྡུས་པས་མ་ནོར་བའི་དགེ་བའི་ཆོས་བསྒོམ་པའི་གནས་སེམས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ ཅེས་བྱའོ།།བཞི་པོ་གོང་མ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུས་བསྡུས་པའི་ཚིག་གིས་ནི་གེགས་མེད་པར་ནུས་པ་རྒྱུ་གང་གིས་བསྐྱེད་པ་དེ་བསྟན་ཏོ། །དེས་ནི་དེའི་རྒྱུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་བྱེ་བྲག་གོ། །ཡེ་ཤེས་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བས་བསྡུས་པའི་ཡེ་ཤེས་ ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བ་སེམས་བསྐྱེད་པ་གཉིས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའོ།།དེ་ནི་མ་ནོར་བའི་ཆོས་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་སྐྱེ་གནས་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །མ་ནོར་བའི་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བས་བསྡུས་པའོ། །ཆོས་ལ་ངེས་པར་ རྟོག་པའི་སྐྱེ་གནས་ནི་རྒྱུ་སྟེ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ།སྤོང་བ་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་ཞེས་པ་འདིས་སྤོང་བས་ན་སྤོང་བ་སྟེ། ས་བདུན་པས་བསྡུས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་སེམས་བསྐྱེད་པ་གསུམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྤོང་བ་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བའོ། ། དེ་ནི་མ་ནོར་བར་བསྒོམ་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། མ་ནོར་བར་བསྒོམ་པས་ས་བདུན་པས་བསྡུས་པའི་གནས་ལས་བྱུང་བ་སེམས་བསྐྱེད་པ་གསུམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །འབྲས་བུ་རང་གི་སེམས་ལ་དབང་སྒྱུར་བ་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་འབྲས་བུ་ལས་ཡང དག་པར་བྱུང་བ་དེ་ནི་རང་གི་སེམས་ལ་དབང་སྒྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་པོ་ནི་རྒྱུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཡན་ལག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བས་བསྡུས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ཡན་ལག་སྟེ། སེམས་ བསྐྱེད་པ་དང་པོ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྒྱུར་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པ་མང་པོར་འཕེལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་ཡང་དགེ་བའི་རྩ་བ་མཐའ་ཡས་པ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ས་དྲུག་ པོ་རྣམས་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་གཉིས་པ་ལ་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྣ་ཚོགས་ལ་རྟོགས་པས་དུ་མར་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་ཆོས་མཐའ་ཡས་པ་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འཇུག་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ རྣམས་ཉིད་སྤོང་བའོ།།དེ་དག་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཡན་ལག་སྟེ། ས་བརྒྱད་པ་ལ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་མཐའ་ཡས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་མཐའ་ཡས་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཉིད་སྒོ་སྟེ། དེ་ དང་འབྲེལ་པའི་དོན་རྣམས་ཀྱི་སྒོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།འབྲས་བུ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རྣམ་པར་རོལ་པ་མཐའ་ཡས་པ་མྱོང་བའོ། །དེས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཡན་ལག་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཞི་པ་སྟེ། ས་བཅུ་པ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒྱུ་མ་མཐའ་ཡས་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་རྣམ་པར་རོལ་པ་ མཐའ་ཡས་པ་མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།སྨན་བསྡུ་བའི་ཚུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དང་འདྲ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཀྱི་གཉེན་པོའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྨན་ནོ།

这是由于果实完全成熟而如愿证悟圆满之义。由不动地等所摄，以刚才所说的特征而果实圆满成熟，因为以此因在十地中断除其障碍后如愿证悟圆满法界故。
从因中真实生起者，即是从因中真实生起，意为无颠倒因。这是以无错修善之处来解释。由胜解行地所摄无错善法修习处之发心，即称为彼。
以上四种因所摄之语，即显示无碍能力由何因生起。由此显示其无颠倒因，这是差别。
从智慧真实生起者，即是从极喜地所摄智慧中真实生起，从无颠倒因中生起的第二发心，即是从智慧生起。这是以无错法决定思维之生处来解释。由无错极喜地所摄。法决定思维之生处即是因，即称为彼。
从断除真实生起者，即断除故为断除，从第七地所摄智慧中真实生起，无颠倒的第三发心，即是从断除真实生起。这是以无错修习处来解释。从无错修习第七地所摄处生起的第三发心，即称为彼。
从果自心自在真实生起者，即是从果真实生起，这是以自心自在来解释。
第一发心是因广分支，即是第二地等之因，由极喜地所摄诸法广分别，亦是彼等支分，因为依于第一发心，菩提因中安住诸法增长众多故。这是以无量善根摄持来解释。
智慧广分支者，即无垢等六地是依第二发心安住的智慧，由于通达种种法而有差别故。这是以无量法决定思维来解释。
由于获得断除一切造作，故由任运而入，即是诸三摩地之断除。彼等种种广分支，由于第八地中获得无生法忍力而得无量三摩地故。这是以无量三摩地门随入来解释。诸三摩地即是门，因为成为与彼相关诸义之门故。
果即是体验无量三摩地游戏。由彼广分支即是第四发心，因为在第十地中解脱无量三摩地幻化故。这是以体验无量游戏来解释。
摄药之理者，即是与彼相同之义。其解释即是烦恼病对治处，烦恼病的对治即是无漏智慧药。

།དེའི་གནས་ནི་སེམས་ བསྐྱེད་པ་དང་པོ་སྟེ།ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་ཐོག་མར་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྨན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་དང་མཐུན་པའི་སྨན་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཤེས་ནས་ཀྱང་མཐུན་པའི་སྨན་ནི་ཐབས་ཏེ་སྙིང་རྗེའོ། །དེས་ འཁོར་བ་མི་གཏོང་སྟེ།དེ་ནི་སྨན་སྦྱོར་བ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་མདོའི་ཚིག་བཤད་པའོ། །ནད་གསོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྨན་རབ་ཏུ་ས་བཅུ་པས་བསྡུས་པ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རབ་ཀྱི་མཆོག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སྤང་བའི་ ཕྱིར་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཞི་པ་ནི་ནད་པ་གསོ་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ལས་གསོ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དཔེ་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའོ། །དངོས་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་རིགས་ནི་སྐྱེ་ བའི་གནས་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཁོ་ན་མཐོང་བ་དག་གོ།།དེ་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་ནི་རྒྱུད་དེ་དེར་འབྱུང་བའི་ཚུལ་དུ་ས་དང་པོ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེར་སྐྱེས་ནས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་ཏེ། དེ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་ རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།དཔེ་ནི་རིག་པ་རྣམས་དང་སྒྱུ་རྩལ་རྣམས་ལ་མཁས་པའི་བསླབ་པ་ཡང་དག་པ་འཛིན་པའོ། །དངོས་པོ་ནི་དམིགས་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བླ་ན་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདིའི་བཤད་པ་ནི་དེ་ཡང་བསླབ་ པའི་གནས་ཐམས་ཅད་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་བསླབ་པའི་རྣམ་པ་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བསླབ་པ་ཚར་ཕྱིན་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ལ་ བསླབ་པ་རྫོགས་པ་སྟེ།ས་བརྒྱད་པ་ལ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པས་འཇུག་པའི་བསླབ་པ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་སྒོམ་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །སྒོམ་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པའི་ ཕྱིར་རོ།།སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་བསླབ་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་པ་ལ་དབང་སྒྱུར་ཏེ། དེ་ནི་བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ནོ། །དེའི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་ཐམས་ཅད་དུ་ཅིག་ ཅར་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའོ།།ཆོས་ཀྱི་མངའ་བདག་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། །འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ལ་ཡོངས་སུ་དྲིས་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོར་ཟླ་བ་དྲི་མ་མེད་པའི་གཟི་བརྗིད་འོད་ཟེར་གྱི་འོད་ཀྱིས་དྲིས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། བར་དུ་འོད་རྣམ་པར་ངེས་པའི་འོད་ཟེར་ གྱི་འོད་དང་།འོག་ཏུ་ཡེ་ཤེས་སྒྲུབ་པ་དཔའ་བོས་དྲིས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཏེ་བརྒལ་བའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་དང་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མངའ་བདག་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ཡང་ཟབ་མོ་དྲིས་པ་རྣམས་ ལ་ལན་འདེབས་པའོ་ཞེས་དེ་དག་ལ་ལན་འདེབས་པའོ།།དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཐུ་དེ་བརྒྱད་པའི་དོན་བཤད་དོ། །ད་ནི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་དོ། རྒྱུས་བསྡུས་པ་དང་། འབྲས་བུས་བསྡུས་པའོ་ ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ་དང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྒྱུས་བསྡུས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ།།ཚོགས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་བསྟན་པ་དང་རྣམ་པར་རིག་པའི་ལམ་བསྟན་པའོ། །ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་བསྟན་པ་ དང་།ཡང་དག་པའི་མཐའ་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཡང་མདོ་ལས། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཐབས་ནི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་མོ། །ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་མོ།

其境界是初发心，即在极喜地最初获得无漏智慧故。关于'药物详细分类'等的解释，是指善知与烦恼病相应的药物。知晓后，相应的药物即是方便，也就是悲心。以此不舍轮回，这是解释经中'善巧调配药物'等词句。
'治愈疾病'等是指以十地所摄的无间道最胜道断除烦恼障和所知障及习气，故第四发心称为'治愈病人'。其解释是治愈烦恼病。'法王'的比喻是转轮王。实际指诸佛世尊。他们的种姓是出生之处，即是见到真如的诸菩萨。
其具有同一特征是指种性，因为在初地以如是方式出生于如来种姓中。生于其中后超越声闻缘觉，这由'超越一切声闻缘觉'来说明。比喻是精通诸明处及技艺的善学持戒者。实际是具无缘的无上律仪等，其解释是'于一切学处殊胜'。
'又'是指超越声闻等，意思是超胜于声闻等的诸学处。圆满学处是指圆满三界的学处，因为在第八地圆满有功用行的学处。其解释是'修行殊胜'。修行殊胜是指无功用而趣入一切善法故。
为众生利益任运趣入诸学处而得自在，这是'修行果殊胜'。修行果即是众生利益。其殊胜是指任运于一切处同时正确成办。法主是诸佛世尊。'向文殊菩萨所问'是指最初月无垢威光问、中间光明决定光问、最后智慧成就勇士问的一切总集。
为令诸菩萨生起信解故，是指如法主般对诸菩萨所问甚深之义作答。如是首先解说菩萨功德力第八之义。现在将解说行为差别。这又分为二种：以因摄持和以果摄持。关于第一，说'以因摄持'等。
'资粮'等是指显示资粮道和显示遍知道。'真实边际'等是指显示真实边际和显示通达真实边际的方便。经中说'方便与智慧'，其中方便是资粮道，智慧是清净道。

།འདི་གཉིས་ནི་མདོའི་ཚིག་ཐབས་ནི་བསྡུ་བ་ཤེས་ པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་དྲུག་གིས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་བརྒྱད་པ་ཕྱེད་ཕྱེད་བཀོད་པས་ནི་ཐབས་བསྟན་ཏོ། །དེ་བས་ན་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱང་བརྒྱད་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚོགས་ཕྱེད་ཕྱེད་བཀོད་པས་བསྟན་ཏོ། །དེ་བས་ན་འོག་ ནས་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སེམས་ཅན་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་ནི་ཁ་ཅིག་ནི་བརྐམ་ཆགས་ཅན་ཏེ། །དེ་དག་སྦྱིན་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱའོ། །ཞེ་སྡང་ཅན་དག་ནི་སྙན་པར་སྨྲ་བས་སོ། །ང་རྒྱལ་ཅན་དག་ནི་དོན་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། དེ་ལ་ཐབས་ནི་བསྡུ་བ་ཤེས་པའོ་ཞེས་མདོའི་ཚིག་འདིའི་བཤད་པ་སྟེ། བརྐམ་ཆགས་ཅན་ལ་སོགས་པ་དག་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསྡུ་བས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་ཤེས་ནས་དེ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་གིས་ཉེས་པར་སྤྱད་ཀྱང་དེ་དག་མི་གཏོང་བའི་ཕྱིར རོ།།དེ་ནི་དེ་དག་གི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཇི་མི་སྙམ་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་སོ། །ཆོས་ནི་ལྷ་དང་མིའི་འགྲོ་བས་བསྡུས་པ་དག་གོ། །སྦྱོར་བ་ནི་དགེ་བའི་མངོན་པར་འདུ་བྱས་པ་གང་གིས་ཆོས་དེ་ལ་སྦྱོར་བའོ། །དེས་ཤེས་པ་ནི་དེས་ འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའོ།།དེ་ནི་དཀར་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །མངོན་པར་མཐོ་བའི་མཚན་ཉིད་དཀར་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ནི་མི་ཟད་པར་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །རྒྱུ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ ཆོས་རྣམས་སོ།།དེ་དག་ལ་རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་པས་དམིགས་པ་ནི་རྒྱུ་ལ་དམིགས་པའོ། །དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་ལྷག་པར་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཆོས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྣང་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཐ་དད་ པར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཆོས་ཐ་དད་པ་ཤེས་པ་སྟེ།གང་གིས་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་སྙིང་རྗེ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་མི་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གཞན་གྱི་དབང་གི་དངོས་པོའི་སེམས་ཅན་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་མི་འདྲ་བ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྨོན་ལམ་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་བསྡུས་པ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གང་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་བརྒྱན་པར་བྱེད་པ་དེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གི་རྒྱན་ཏེ་དེ་ཤེས་པའོ། །དེ་བས་ན་སྨོན་ལམ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །སེམས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོས་སོ། ། སྤྱོད་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པས་སྤྱོད་པ་ཐ་དད་པ་དག་གོ། །དེ་དག་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་པ་ནི་གང་གིས་དེ་དག་ལ་འཇུག་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་གདུལ་བའི་སེམས་ཅན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་བརྒྱན་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་བྱང ཆུབ་ཀྱི་རྒྱན་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ཡང་དག་པར་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཤེས་པ་ནི་ཐབས་གང་གིས་རྒྱུན་དུ་སྟེ་ཚེགས་མེད་པར་སྒྲུབ་པའོ། །དེ་ཡང་ཐབས་མཁས་པའི་མདོའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཚོགས་རྣམ་ པ་སྣ་ཚོགས་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པས་ཞེས་བྱ་བའོ།།རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་སྟེ་ཤེས་རབ་བོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་བླང་བར་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པའོ། །དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ནི་ཡོངས་སུ་ གཅོད་པ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པའོ།།ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་ལྟ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་བདག་ཉིད་དངོས་པོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་ལྟ་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ ལྟ་བུར་ལྟ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་ནི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ཙམ་ཉིད་དུ་བཟུང་ངོ་། །སེམས་ཅན་དུ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྩ་བའོ།

这两个是经中的文句，即'方便是知摄受'等十六种解说。其中八种一半一半安立而说明方便。因此说'以八种相说明资粮道'等。智慧也由那八种的一半一半安立而说明。因此下文说'以八种相说明清净道'。
众生种类差别，有些是贪著者，应以布施令其成熟。瞋恚者以爱语。我慢者以利行等。
对于'方便是知摄受'这句经文的解释是：知道以布施等摄受贪著等众生令其成熟，并如是行持。'观察众生'是指虽然他们造作过失也不舍弃他们。这由'不在意他们种种过失'来说明。'他们'是指众生。法是指天道人道所摄。加行是以何善业加行于彼法。了知彼即是不舍轮回。
这由'摄集一切白法'来说明。增上相一切白法摄集即是成就无尽。因是菩提分法。以具相智缘于彼等即是缘于因。这由'增上缘于菩提分法'来说明。法是依他起相，如所显现安立众生差别即是了知法差别，由此生起缘众生的悲心。
其解释是'不同相'，因为安立依他起事各别众生不同相故。以愿殊胜所摄的福德殊胜庄严佛土，即是佛土庄严的了知。因此由'种种愿'来说明。众生根基是以信等根。行为是以贪等差别而有不同行为。知入于彼等即是以何入于彼等。其解释是'如所应知所化众生'。
能庄严菩提的诸法即是菩提庄严，彼等即是福德智慧资粮自性。了知正得彼等即是以何方便相续无难成办。这也应如方便善巧经所说而了知。其解释是'修集种种资粮'。
为清净故所成之道即是清净道，即智慧。于善不善法中行即是如实取舍而行。这也是对'智慧是了知抉择'的解释。抉择即是分别善不善法。'智慧是于一切法无见'是说于依他起自性八事一切法无见，因为无如是'众生'之见。彼等唯以'法'之名而执取。若有众生见即是萨迦耶见之根本。

།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བའི་རྐྱེན་ཏོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྐྱེན་ གྱིས་མི་ལྟ་བར་སྔོན་དུ་གཏོང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྐྱེན་སེམས་ཅན་དུ་ལྟ་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ལྟ་བ་མེད་པ་དེ་དག་རྐྱེན་གྱིས་མི་ལྟ་བ་དག་གོ། །ཆོས་དེ་ཐམས་ཅད་དེ་ལྟར་བཟུང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྐྱེན་གྱིས་མི་ལྟ་བའོ། །དེ་དག་གི་སྔོན་དུ་གཏོང་བ་ནི་ཆོས་ཙམ་དུ་ བཟུང་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ།ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་པའོ་ཞེས་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ནི་བྲལ་བས་ཤེས་པའོ། །འདིའི་བཤད་པ་ནི་ཆགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཤེས་རབ་ནི་རྒྱུ་ཟད་པར་འགྲོ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ བའི་རྒྱུ་ཟད་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །དེ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་པ་ནི་དབྱེར་མེད་པ་ཤེས་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །རྣམ་པར་རིག་ པ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་རྣམས་ཏེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལྟ་བུར་སྣང་བའི་རྣམ་པར་རིག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་མཉམ་པ་ཉིད་ནི་གཉིས་ལས་དབེན་པའོ། །དེ་དབྱེར་མེད་པར་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་ཤེས་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དབྱེར་མེད་པ་ཤེས་ པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའང་འདི་ཉིད་དེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གི་ཚུལ་གྱིས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཤད་པར་ཟད་དོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཚུལ་གཅིག་ཏུ་ཡང་དག་པར་གཞོལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚུལ་གཅིག་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཡང་དག་པར་གཞོལ་བ་ནི་རྣམ་པར་གཞོལ་བའོ། །སེམས་ཅན་དམིགས་ སུ་མེད་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོར་རོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་བྱིས་པས་ཀུན་བརྟགས་པ་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་བརྟགས་པ་ནི་བྱིས་པས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྒྲོ་བཏགས་པའོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བརྟགས་ན་ངོ་བོར་དེ་མི་དམིགས་སོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གང་ལས་བྱུང་བ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སོ། །དེ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཤེས་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་ཞི་བའི་དབྱིངས་ མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་ཞི་བའི་དབྱིངས་སོ། །ལྷའི་བུ་གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་པོ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཐུག་པ་དག་སྟེ། འདི་དག་གིས་ དགེ་བ་སྣ་ཚོགས་སོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྣ་ཚོགས་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདིས་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་བསྟན་ཏོ། །ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ལམ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་ཆོས་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ བཤད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་སྟེ་དེའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ།།ཤེས་རབ་ནི་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེར་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་འདིར་ཡང་དེ་ཡིན་ཏེ། འདིས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་པ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་གཉིས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དེ་ དག་ཉིད་རྣམ་པར་སྟོན་ཏོ།།ཆགས་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་པོ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་དག་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་ཁམས་གསུམ་ན་སྤྱོད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ རྣམས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཟིན་པ་དག་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོའི་འབྲས་བུ་སོགས་པས་དེ་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དོ།།ཆགས་པ་མེད་པའི་ལམ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

由于执着身见是一切过失的根本，所以是轮回的缘。对此的解释是：不以缘观待一切法而先行舍弃。由于烦恼的缘起是执着有情见，对一切有情无所执着，即是不以缘观待。对一切法如是执取的一切法不以缘观待。对彼等的先行舍弃，即是执持唯法而先行舍弃一切有情，趣入一切智性，此为摄义。
智慧是以离而了知。对此的解释是：解脱一切贪著。智慧是因尽而趣，即是轮回因尽而趣，此由断除结生相续而解释。法界即是真如。遍知其为一性即是了知无二。对此的解释是：如实见。
清净识的体性即是佛土，因为从如佛土显现的识因而生。彼等的平等性即是远离二边。了知其无二即是一性了知。法界无二了知的差别也是此义，仅是以佛土方式另作解释而已。对此的解释是：趣入一理，一理即是空性。彼正趣即是遍趣。
无所缘有情是就遍计所执体性而言。对此的解释是：如实遍知凡夫遍计。凡夫遍计即是凡夫所遍计，即是增益'是有情'的执着。如实观察彼时则不得其体性。
一切佛法所从生起即是一切佛法，即是远离一切障碍的法界。了知其现前圆满菩提。对此的解释是：现证寂界，法界即是寂界。
天子，复次等中，资粮道即是五波罗蜜多，即是布施等乃至禅波罗蜜多，因为此等积集种种善根。对此的解释是：成办种种善根。此说明第一种。
决断道即是般若波罗蜜多，因为如实决断彼等诸法。对此的解释是：决断，其义如前。智慧即是决断，彼中决断义为何，此中亦复如是。此说明第二种。
复次二等，即是显示彼等六波罗蜜多。有贪道即是五波罗蜜多，因为彼等是大受用等果而成为轮回之因。因此解释为三界所行。菩萨们的布施等虽为回向差别所摄持而为一切智性之因，然因积集大受用果而如是称说。
无贪道即是般若波罗蜜多，因为出离三界。

།འདིས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་དོ། །མཚན་མའི་གནས་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་གནས་ཏེ་དེས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ཚད་ཡོད་པར་བྱས་པའི་ལམ་སྟེ། དཔེར་ ན་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡུལ་ཡིན་པས་མཐའ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་གནས་པའི་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་གིས་རིག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཉིས་ པ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་བས་ན་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པ་མེད་པས་མཐའ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཚད་ཡོད་པར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། །བཟློག་པ་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་གནས་ཏེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པས་མཐའ་མི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།གཉིས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་བྱ་མཐའ་དག་ལ་ཁྱབ་པས་མཐའ་མི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་ཤེས་པའི་ལམ་ནི་ས་དང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པར་འཇུག་པའི་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ།དེ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །འདུས་བྱས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དབྱིངས་ སོ།།དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ། །སྤོང་བའི་ལམ་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་སྤངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་དེ་ཉིད་དུ་བཤད་དེ། འདུས་མ་བྱས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བ་ལྷུན་ གྱིས་གྲུབ་པར་འཇུག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ།དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དབྱིངས་སོ། །དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་སོ་སོ་རང་རིག་པའོ། །ཇི་ལྟར་ན་དོན་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དྲིས་པའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ ཕྱེ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དོན་ནི་འདིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དགོངས་པའོ། །དོན་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ལས་ངེས་པར་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཡེ་ཤེས་ ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པར་གྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་དོན་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གསུངས་པ་དང་། ལྡན་པ་མེད་པ་དང་། ལྡན་པ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འོག་ཏུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཉིད་ཐབས་སླ་བས་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཟུང་ བ་དང་འཛིན་པ་མེད་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་།གཉིས་ལས་དབེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་དང་པོས་བསྡུས་པ་འདི་ནི་དོན་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བལྟ་བའོ། །འདི་ལ་གཉིས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཁོ་ནའོ། །དེ་ལ་དོན་ལྡན་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།རིགས་ཀྱི་བུ་དོན་ནི་འདུས་མ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་པའོ། །དེ་བས་ན་གང་དང་ཡང་ལྡན་པའམ་མི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་ཕྲད་པ་མེད་ པའི་ཕྱིར་དོན་ནི་ལྡན་པ་མེད་པར་གསུངས་སོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཉེས་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འགྱུར་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་ན་བློ་ལ་གཉིས་ཤིན་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་མེད་པ་ནི་འགྱུར་བ་མེད་པའི་མཚན་ ཉིད་ཡིན་ནོ།

这里解释'有漏之道'等。所谓相的住处，是执著能取所取的住处，因为未断所知障的缘故。是有限量之道，如声闻等。由于是识的境界，故说为'有边所缘'。住于二取的识，是识，因为是其行境的缘故。以自证方式成为境界的缘故，即是二取执著之识的自性，此为语义。
因此，由于不能趣入一切所知，是有边所缘，故意为'有限量'。相反的是无相住处，由于超越识的境界，故说为'无边所缘'。由于超越二取执著识的自性，遍及一切所知，故称为'无边所缘'，此为语义。
其中，从初地开始的智慧之道等，由于是有功用趣入的智慧自性，故如是称。这以'了知有为界'来解释。有为是有功用的智慧，即是佛法之界。遍知即是现证。
从八地开始的断除之道，由于是离功用相，以了知无为界来解释。无为是离功用、任运而入的智慧，因为是佛法之因而称为界。遍知即是自证。
'如何由义分别'是为显示真实际而问。'如何由智分别'是为显示通达真实际的方便而问。此处义是指真如。
如何是由义分别？即从空性中决定生起之义。如何是由智分别？即由智力断除障碍之义。
圣文殊说义与智的差别，以及无所相应和相应，将依次在下文以易解的方式详细解说。真如有二种：即无能取所取的相及离二取的智慧自性。
其中，第一所摄的是义与智的差别。此中第二即是智慧自性。为显示义无所相应，故说'善男子，义是无为'等。因为无因缘造作，故为无为。
因此，既不与任何相应，亦不是不相应，因为是无实法。因此，由于不遇无常性，故说义无所相应。其解释即是'远离无常性过患'。
'无变异相'是指在轮回与涅槃时，心中完全无二，无二即是无变异相。

།གལ་ཏེ་འཁོར་བའི་དུས་ན་གཉིས་དང་ལྡན་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་ན་མི་ལྡན་ན་ནི་དེའི་ཚེ་འགྱུར་བ་ཡིན་ན་དེ་ཡང་མེད་དེ། འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བརྗོད་པའི་དོན་དེ་ནི་འཁོར་བའི་དུས་ན་ཡང་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་གང་དང་ཡང་ལྡན་པ་མ་ཡིན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ ན་ཡང་མི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་རྟག་ཏུ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། གཉིས་དང་བྲལ་བ་ཙམ་དུ་རྟག་པར་གནས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་དེའི་རང་གི་མཚན་ ཉིད་ཡིན་གྱི།དེའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དངོས་པོ་ལྟར་དོན་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྔར་ནི་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་ལྡན་པ་མེད་པས་ལྡན་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །ད་ནི་གཉིས་དང་ལྡན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་མི་འགྱུར་བར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ བསྟན་ཏོ།།དོན་ནི་གདོད་མ་ནས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་རྟོག་པས་གྲུབ་པ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲོ་བཏགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པའོ། །གདོད་མ་ནས་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པ་ནི་གདོད་མ་ནས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ མེད་པ་སྟེ།རྟག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་གང་དང་ཡང་ལྡན་པའམ་མི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔར་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་ལྡན་ པའམ་ཕྱིས་མི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའོ།།འདིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ། འདིས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་ཡང་བསྟན་ཏོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་རྟག་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྔོན་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །སྐུར་པ་ནི་དོར་བའོ། །སྒྲོ་བཏགས་པ་ནི་གཞག་པའོ། །དེ་དག་མེད་པ་དང་གཞག་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་སྐུར་པ་དང་། སྒྲོ་བཏགས་པའི་མཐའ་སྤངས་པ་ ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གང་གི་ཕྱིར་ཀུན་བརྟགས་པ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱི་དབང་ནི་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ལ་སྐུར་པ་མི་འདེབས་པས་སྐུར་པའི་མཐའ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་བརྟགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྒྲོ་བཏགས་པའི་མཐའ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་བཤད་པ་ ནི་དོར་བ་མེད་ཅིང་གཞག་པ་མེད་པའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།དོར་བ་མེད་པ་དང་། གཞག་པ་མེད་པ་དང་། ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཐ་དད་པ་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ལ་འཇུག་པའོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེར་དོར་བ་དང་གཞག་པ་མེད་པའི་སྒྲའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་འདིར་ཡང་ སྦྱར་རོ།།འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ནི་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བར་བསྟན་ཏོ། །དེ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དེ་དེ་ལྟར་བསྒོམ་མོ། །དེས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དོན་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་དོན་གྱིས་བསྟན་ པ་ཡིན་ནོ།།ཡེ་ཤེས་ནི་ལྡན་པའོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་སྟེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིས་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ཏོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པའོ།།དེ་མ་ཐག་ཏུ་གསུངས་པའི་ཚིག་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་གིས་དོན་སྟོན་པས་ཚིག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚིག་གཅིག་གོ། །ཡེ་ཤེས་ནི་སྤོང་བ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ཞེས་པ་ ནི་ཕུང་པོ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསུམ་པའོ།

如果在轮回时具有二者，而在涅槃时不具有，那么此时就是变化，但这也是不存在的。如此，所谓空性的含义，在轮回时也不与能取所取任何相应，在涅槃时也不是不相应。
它永远是远离二者的自性，因为它是以自相而住，这是以'以自相而住'来说明的。仅仅是永远安住于离二之性，这是其词义。
这是它的自相，而它的自相并非如实事那样有作用的体性。先前是以无生灭相应而说明无相应性。现在是因为不与二者相应的缘故。这一切都是显示空性无变而圆成。
所谓'本来无圆成'是指遍计所执，意思是颠倒增益的意思。因为它不存在，所以无圆成。本来无圆成即是本来无圆成，意思是永远无颠倒而圆成。
法界因为本性清净故如虚空，因此说既不与任何相应也不是不相应，即不是先前与烦恼分别相应或后来不相应。
这是显示因不与烦恼相应故非相应，这也显示因本性非烦恼故空性是无颠倒圆成。其解释即是'永远安住于法界自性'。
法界的体性即是本性上本来非烦恼性。损减即是舍弃。增益即是建立。无彼等及无建立相即是远离损减与增益边际的意思。
因为遍计所执无实事性即是空性，而依他起则不是，所以不损减依他起故非损减边。因为无遍计所执故非增益边。其解释即是'无舍无立义如前'，
即如所说'无舍无立、无异无别之趣入即是趣入菩提'中无舍无立声义，此处也应如是配释。这一切都是显示如前所说相的空性之义远离一切自性。
因此菩萨应当如是修习空性义。所以说菩萨以义分别，这是以义显示。
如所说'智慧即是相应'，为显示此义，故说'智慧即是道'等。这广泛显示了通达真实际的方便。其解释即是'为通达彼之方便'等。
所谓'刚才所说三句'是指以彼等显示义故称为句：'智慧即是道'等是第一句，'智慧与断及正相应'等是第二句，'智慧即是通达蕴'等是第三句。

།བཅུ་པ་ཕྲག་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་ཀྱི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་པ་ཕྲག་དྲུག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་སྙེད་ཅིག་གིས་ཡེ་ཤེས་བསྟན་སྙམ་ པ་ལ་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།།གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པ་དེ་དག་ནི་དེ་སྙེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་གཅིག་པུ་ཡིན་ན་དེ་ཇི་སྙེད་ཅིག་གིས་བསྡུས་སྙམ་པ་ལ། དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་འཁོར་དང་བཅས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ།།ཡེ་ཤེས་ནི་ཟག་པ་མེད་པའོ། །འཁོར་ནི་རྩོམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་འོག་ནས་འབྱུང་བའོ། །རྣམ་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གསུངས་པའི་ཚིག་གསུམ་དང་། བཅུ་པ་དང་པོས་ནི་ཡེ་ཤེས་བསྟན་ཏོ། །དེའི་འཁོར་དུ་གྱུར་པ་རྩོམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་ནི་ གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བཅུ་པ་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་སྟེ།རྣམ་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱིས་ཡེ་ཤེས་འཁོར་དང་བཅས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བཅུ་པ་བཞི་པས་ནི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའོ། །ལྔ་པས་ནི་གང་གི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའོ། །དྲུག་པས་ནི་གང་དུ་གནས་ ཏེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའོ།།དེ་ཡང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏེ་དེ་ནི་འོག་ནས་སྦྱོར་རོ། །ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་ཞེས་བྱ་བས་རབ་ཏུ་དགའ་བས་བསྡུས་པ་མཐོང་བའི་ལམ་སྟེ། དེ་ནི་སེམས་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། ། མོས་པས་སྤྱོད་པ་ན་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་དེ་དང་ལྡན་པ་སྟེ་བསྐྱེད་པའོ། །དེ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པས་ལམ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །སེམས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ན་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་མངོན པར་འདུ་བྱེད་པའི་བག་ཆགས་བསྒོས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ལམ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གདགས་པས་རྒྱུར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་དག་པས་ལམ་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ།མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་རྣམ་པར་དག་པ་འབྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མདོ་སྡེའི་ཚིག་འདི་ཉིད་ཀྱི་དོན་གཉིས་ བསྡུ་ན་སེམས་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ནི་གང་གིས་བསྐྱེད་པ་སྟེ།དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེས་པས་ཀུན་གཞི་ལ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ས་བོན་གནས་པ་དེ་སྤངས་ནས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་ལམ་རྣམ་པར་དག་པས་སེམས་རྣམ་ པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།མོས་པས་སྤྱོད་པའི་སས་བསྡུས་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པ་དང་བཅས་པས་འཁྲུལ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཇི་ལྟར་མ་འཁྲུལ་པ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ནི་ལམ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཉིད་གཅིག་པུ་སྟེ་ གནས་ཡིན་ཞིང་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་སས་བསྡུས་པའི་ལམ་ལ་བྱའོ། །ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་མོ། །ཡང་དག་པའི་མཐའ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། ལམ་དང་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀའི་དམིགས་པ་ཡང་དེ་གཅིག་པུའོ། ། གཅིག་ནི་མོས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སོ། །ཅིག་ཤོས་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་སྟེ་ཁྱད་པར་ནི་དེའོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་གནས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་སས་བསྡུས་པའི་ལམ་མོ་ཞེས་ཁོང་ནས་བྱུང་ངོ་། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ལམ་ཟག་པ་དང་བཅས། རྣམ་པ་དང་བཅས་ཏེ་འཁྲུལ་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མོས་པས་ཚད་མ་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ལ་མོས་པ་དེ་ནི་ལམ་སྟེ། དེ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་དོན་དམ་པར་ཡོད་དོ ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡེ་ཤེས་གནས་དང་། ལྷན་ཅིག་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་དེས་ནི་ཡེ་ཤེས་ནི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། མི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་ནོ།

所谓'六个十'，即'善男子，复次菩萨摩诃萨有十种智慧'等所说的六个十。
若问为何要以如此数量来说明智慧，故说'由何'等。'由何'即由智慧等四种，为了通达这些而成为方便，以此数量来摄集。
若问智慧本为一体，为何要以如此多数来摄集，故说'此中智慧及其眷属'等。智慧是无漏的，眷属是下文所说的加行和修习。
'三十三种'即刚才所说的三句，第一个十说明智慧，作为其眷属的加行和修习则分别由第二个十和第三个十来说明，以三十三种来说明智慧及其眷属。
第四个十说明如何通达，第五个十说明通达何义，第六个十说明住于何处而通达。这些都按次第详细说明，下文将会解释。
'智慧'即'道'，是由欢喜地所摄的见道。'与心相应'中，心是阿赖耶识。在胜解行位中由加行熏习而与之相应，即生起。这由'心清净故道清净'来说明。
心即阿赖耶识，在胜解行位中由于福德和智慧的加行熏习，因为见道是清净的因，故说因清净而道清净，意思是见道的自性清净生起。
此经文的意义可归纳为两点：'与心相应'是由何生起，故如是说。即由见道生起时，阿赖耶识中所存的应断种子得以断除，生起殊胜的阿赖耶识，这由'道清净故心清净'来说明。
胜解行位所摄的加行是有相的迷乱。若问这样的迷乱如何能作为无迷乱见道之因，故说'是故真如是道与智慧唯一所缘而为住处，互相依止'。
'道'是指胜解行位所摄的道，'智慧'是指见道，'真如'即是真实性，道与智慧二者的所缘唯一。一者是由胜解力，另一者是现证，这是其差别。
由于如此，故为'住处'。从中可知，智慧的因是胜解行位所摄的道。这是说，虽然道是有漏的、有相的迷乱，但由于缘空性的胜解成为量的助缘，故成为无迷乱智慧之因。
如是，所胜解的空性之义即是道，这将说明它是依他起自性，故胜义中是有的。
由于如是智慧与住处互为因果，故说'智慧是相应'，即非不相应，不离因果性。

།ཡེ་ཤེས་ནི་སྤོང་བ་དང་ཡང་དག་པར་ ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མདོའི་ཚིག་ལ།ཡེ་ཤེས་ནི་འདིར་ཟག་པ་མེད་པའི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ལ་དགོངས་སོ། །འདོར་བས་ན་སྤོང་བ་སྟེ་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བས་ན་ཉེས་པ་དང་བྲལ་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པའོ། །འདིར་ཡང་འབྲུ་མང་པོ་དང་། དེའི་སྐྱེས་བུའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་ གཉིས་ཏེ།སྤོང་བ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་གང་གིས་བསྐྱེད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་ཏེ་གནས་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ས་བཅུས་བསྡུས་པ་ཡང་དག་པའི་མཐའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ནི་གཞི་སྟེ། དེས་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་གནས་གྱུར་ ནས་ཉེས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ནམ་དེའི་སྐྱེས་བུའི་ཚུལ་དུ་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ནི་སྤོང་བ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་སྟེ། གནས་གྱུར་པས་བསྐྱེད་པའོ། །དོན་ནི་དེའོ། །དེ་ནི་གནས་གྱུར་པས་ཡེ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ས་བཅུ་པར་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དུས་ན་ཀུན་ གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་དག་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སས་བསྡུས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ཉིད་ཀྱི་མཇུག་སྡུད་ནི་ཕན་ཚུན་བྱ་བས་བྱས་པར་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་དང་། མི་ལྡན་པའི་སྒྲའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །ཡེ་ཤེས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འདིས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ཏེ།དེའི་བཤད་པ་ནི་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདིར་ནི་ཤེས་བྱ་ཡང་དག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བརྩོན་པ་ ནི་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ།བཟློག་པ་ནི་མི་ལྡན་པའི་དོན་ཏོ། །གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བརྗོད་དོ། །རྒྱུ་ཤེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཐར་པའི་ས་བོན་ཤེས་པའོ། །དེ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་འཁོར་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཐར་ པའི་ས་བོན་དང་མཐུན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།ལས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དེ་དང་མཐུན་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་འདི་ནི་འབྲས་བུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདིའི་བཤད་པའོ། །དོན་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དོན་ནི་ཕན་པ་སྟེ་དེ་ནི་ཤེས་པའོ། །དེ་ནི་བདག་ལ་ཕན་ པ་དང་།གཞན་ལ་ཕན་པ་དང་མཐུན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཐབས་ཤེས་པ་ནི་གང་གིས་དགེ་བ་ཆུང་ངུ་ཡང་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་པར་མི་ཟད་པར་བྱེད་པའོ། །ཤེས་རབ་ཤེས་པ་ནི་གང་གིས་དགེ་བ་ཆུང་ངུ་ཡང་དེ་ལྟར་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། གང་གིས་འཁོར་བའི་སྐྱོན་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོས་ཀྱང་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་བས་ན་ཚིག་དེ་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆུང་ངུ་ཡང་ཚད་མེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་ཀྱི་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པའོ། །དེ་ལ་ཐབས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ཤིན ཏུ་རྒྱས་པའོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པའོ། །འདི་ནི་ཆོས་འདི་ལ་སྐལ་བ་ཡོད་པས་བསྡུ་བར་འོས་སོ། །འདི་ནི་སྐལ་བ་མེད་པས་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྡུ་བ་ཤེས་པའོ། །དེ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཤེས་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ།དེ་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་སངས་རྒྱས་ཉིད་འབྱུང་བ་སྟེ། ཚོགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྦྱིན་ པ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཟང་ཟིང་དང་།མི་འཇིགས་པ་དང་ཆོས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཤེས་པའོ། །སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཤེས་པ་ནི་གང་གིས་སེམས་ཅན་བསོད་ནམས་ལ་འཇུག་པ་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ལས་འབྱིན་པ་ སྟེ།དེ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འཛུད་པ་དང་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།

关于'智慧即是断除和具足'等经文，此处的智慧是指无漏修道所摄的智慧。由于能舍弃，故称为断除，即阿赖耶，意为已离过失之相。此处如同谷粒与其人之理，有两层含义：断除和具足是指由何种智慧所生，即称为彼。此即安住于真实际智慧，称为转依。
十地所摄的真实际智慧即是基础，由此阿赖耶转依后离诸过失。当成为其人之理时，即是断除和具足，由转依所生。此为其义。这由'转依令智慧极为清净'所说明。
在第十地金刚喻定时，清净的阿赖耶识能生起佛子所摄的极清净智慧。其总结即是'互为作用而住'。此处具足与不具足的词义如前所述。
关于'智慧'一词，如'通达蕴'等，此说明智慧的自性，其解释为如实通达所知事物。此处为求通达所知而精进即是具足之义，相反则为不具足之义。
'复次'等词说明智慧的详细分类。因智即是了知众生解脱种子，这由'了知无始轮回众生相应解脱种子'来解释。了知与种种业果相应，此即是'果智'一词的解释。
关于'义智'，义即利益，即是了知。这由'了知自利与他利相应'来解释。方便智是指能令小善也极为广大，使之在轮回中永不穷尽。
般若智是指能使小善如此具力，令轮回的极大过患也不能胜过。因此，这两个词的解释是'令小善根无量'，即极为广大且不为违品所胜。其中方便力使之广大，般若力使之不被胜过。
了知'此人于此法有缘分应摄受，此人无缘分不应摄受'，即是摄受智。这由'观察善不善'来解释。
波罗蜜多智即是通达布施等差别，这由'如实了知种种生起'来解释。'生起'是指从中生起佛果，即是资粮的异名。由了知布施等，知晓福德智慧二资粮中财施、无畏施、法施等种种差别。
大悲智是令众生趣入福德、远离非福德，这由'令入善法出不善法'来解释。

།གང་གི་ཚེ་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་[(]ཤས་[,]ཤེས་[)]པ་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་ཤེས་པའོ། །དེ་ནི་དུས་དང་དུས་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཆོས་ཐམས་ ཅད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་སྟེ།དེ་ནི་མཐའ་གཉིས་སྤངས་ནས་ནང་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ནང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་རྣམ་པར་ རིག་པ་ཙམ་དུ་སྟོན་ཏོ།།མཐའ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་བསྒོམ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྩོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་གོ་ཆའི་བརྩོན་འགྲུས་ཉིད་ལ་བྱའོ། །སྦྱོར་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་འོག་ནས་སྦྱོར་བ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བདག་དང་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་ལས་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་ བའི་ཕྱིར་རྩོམ་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་རྩོམ་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཅེས་པའི་ཚིག་གིས་ནི་བདག་ཀྱང་བསྡུས་སོ། །ངག་གི་རྩོམ་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྩོམ་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་བཤད་པ་ནི་ལུས་དང་། ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་ པར་སྤྱོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་དག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྨོས་པས་ལུས་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གྱིས་བདག་ལ་བྱ་བར་མངོན་ནོ། །བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་ཆ་བགོས་པའོ། །བསླབ་ པ་དེ་ཉིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དང་བྲལ་བའི་མཚན་ཉིད་ལའོ།།ནང་དུ་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རྩོམ་པ་ནི་ནང་གི་རྩོམ་པ་སྟེ། དངོས་པོ་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པར་ནང་ལས་སོ་སོར་རྟོག་པར་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པའོ། །བསྒོམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཅན་ རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྤངས་པ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་བསྒོམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་བོར་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །སེམས་ཅན་ རྣམས་ལ་མཐུན་པར་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྩོམ་པ་ནི་ཕྱིའི་རྩོམ་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་གསུངས་པའོ། །འདུལ་བ་དང་འཚམས་པར་ཆོས་སྟོན་པ་ནི་མཚུངས་པར་སྦྱོར་བའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་འཁོར་བ་མ་རུངས་པ་མ་ཡིན་པ་གདམས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཐོས་པ་ཡོངས་སུ་འཚལ་བའི་ཕྱིར་རྩོམ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྩོམ་པ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཐོས་པ་དང་སེམས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་དག་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའོ། །དེའི བཤད་པ་ནི་མ་ནོར་བར་ཐོས་པ་ཡོངས་སུ་བཙལ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བའི་ཕྱིར་རྩོམ་པ་ནི་ཞིང་གི་རྩོམ་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བཀོད་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་གནས་པ་དེ་དག་ཀུན་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེའི་རྣམ་པའི་རྣམ་པར་རིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ པར་འགྱུར།བསྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཕ་རོལ་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཡང་མེད་ཀྱི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལྟར་ཉེ་བར་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་སྒྱུར་བར་གྱུར་པ་འབའ་ཞིག་རྒྱུད་རྣམ་པར་དག་པ་དང་མ་དག་པ་ལ་ལྟོས་ནས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ རིག་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་བས་ན་དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་སྒྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྩོམ་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་རྩོམ་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བསམ་པ་དང་བག་ལ་ ཉལ་ཤེས་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཀྱི་གཉེན་པོ་འཚམ་པར་ཆོས་སྟོན་པ་ནི་སྨན་ཤེས་ཤིང་ཆོས་སྟོན་པ་སྟེ།ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཀྱི་སྨན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་པའོ།

当为众生作成熟时，彼（分，知）即是了知众生应当成熟。此由'观察时与非时'所说。
'无执著了知一切法'即是于非真实遍计所执诸法无增益损减执著之了知，此由'舍离二边依内'所说。'内'之声即显唯识。舍离二边而修唯识之意。
'加行'之声即指甲胄精进。修习精进即如下文所说'加行'。
为清净自他身业而作加行即是身加行，故说'一切众生'。'一切'之语亦摄自身。
语加行与意加行亦当如是观察。此三者所说即是为离身语意恶行而发起精进之义。
'其他'者，由别说故，'为离身等恶行'义显是对自身而言。'发起精进'即是披甲。'于彼学处'即是离身等恶行之相。
为内观察而作加行即是内加行，即为诸法空性一味而内观察发起精进。
依修而断除对众生之贪嗔即是无执著，故说'一切众生'等。其释即是'依修而舍离贪嗔'。
为随顺众生说法而作加行即是外加行，即如所说'一切众生'等。随顺调伏而说法即是相应。其释即是'非恶轮回之教诫'。
为求无倒闻法而作加行即是智慧加行，即由无倒闻思大乘等次第清净佛智，故说'佛智'等。其释即是'无误求闻'。
为清净佛土而作加行即是刹土加行，为显示诸佛刹土种种功德庄严安住，当生起彼相之识。
此即显示：彼岸实无所谓佛土，唯是如意宝般具有主宰一切之识，依清净与不清净相续而显现种种相识之因。
是故由'主宰一切法'所说。
为知众生意乐与随眠而作加行即说是成熟众生加行，即知意乐与随眠后，随顺烦恼病对治而说法即是知药而说法，故说'为遍知烦恼病药故'。

།དོན་གྱིས་ན་བསྟན་པར་བསྡུས་པར་བལྟ་སྟེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་དེའི་ཕྱེད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་བཤད་པ་ ལས་བསམ་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་ཤེས་ནས་ཇི་ལྟར་མཐུན་པར་ཆོས་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།བསམ་པ་ནི་སེམས་པའོ། །བག་ལ་ཉལ་བ་ནི་ས་བོན་ནོ། །དེ་ཁོ་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་རྩོམ་པ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་རྩོམ་པ་སྟེ། དེ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བས་བཤད་དོ། །དེ་ཁོ་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་ན་སངས་ རྒྱས་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་རྩོམ་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ པར་བྱ་བའི་རྩོམ་པ་སྟེ།དེའི་བཤད་པ་ནི་སེམས་ལ་ཡང་དག་པ་དང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་འཛིན་པ་རྣམ་པར་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ཁོ་ན་མ་མཐོང་བ་རྣམས་ནི་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་སེམས་དེ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཡང་དག་པར་འཛིན་ཏེ། གཉིས་ལས་དབེན་པའི་ངོ་བོར་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ མ་ཡིན་པར་འཛིན་ཏོ།།དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་དང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་འཛིན་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ། དབུ་མའི་ལམ་ལ་གནས་ན་སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཁམས་གསུམ་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ རྣམས་ལའམ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྦྱོར་བའོ།།དེ་བཞིན་དུ་འོག་མ་རྣམས་ལའང་སྦྱར་རོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བསྡུ་བའི་དངོས་པོའི་སྦྱོར་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཡན་ལག་སྟེ། དེ་བས་ན་སེམས་ ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཐབས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་བས་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །སྙིང་རྗེ་ ཆེན་པོའི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཤད་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་འདོད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་བརྩོན་པས་ཉན་ཐོས་ལྟར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བསོད་ནམས་ཉིད་ཚོགས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསོད་ ནམས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་སྦྱོར་བ་ནི་བསོད་ནམས་བསགས་པ་ལ་བརྟེན་པས་མཐུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དང་གཞན་དག་གིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་ཏེ།ཐམས་ཅད་དུ་འཇིགས་པ་མེད་པས་འཇིགས་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་མི་འཇིགས་པ་བཞི་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། ། འཇིགས་པ་མེད་པས་མི་འཇིགས་པའོ། །ཡུལ་ཐ་དད་པས་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་དང་། བར་དུ་གཅོད་པ་བསྟན་པ་དང་། ལམ་བཤད་པའོ། །དེ་ཡང་མདོ་སྡེ་ལས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་བཞིར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པས་འཇུག་པའི་ཤེས་རབ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རྩོམ་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྦྱོར་བར་གསུངས་སོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་སྦྱོར་བ་སྟེ་འདི་ནི་བྱེ་བྲག་གོ། །དེ་བས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་ལ་སོགས་པ་ལ་སོམ་ཉི་མེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ནི་བསམ་པ་རྣམ་པར་སྦྱོར་བའི་སྦྱོར་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།

从实际意义来看应当视为摄略教法，因为完全了知是为了它的一半。因此从解说中说到'了知意乐和随眠后如何相应说法'。意乐是思维，随眠是种子。
为了通达真实性而作的努力是真实性的努力，这是以通达真实性来解释的。通达真实性后，因为是为了圆满已入决定成佛之蕴而说'为圆满诸蕴'。
诸执著所不能改变的是无为智，为圆满它而作的努力是为圆满无为智的努力，对此的解释是'断除对心的正执和邪执'。
未见真实者如所显现那样执著'心即是真实'，执著'离二性的本体是不存在的'为邪执。如是断除正执和邪执，安住中道时，因为远离对一切有的心执著，所以说'一切三界'等。
波罗蜜多们或波罗蜜多的修行是波罗蜜多的修行。同样也应用于下面诸项。对此的解释是'圆满菩提资粮'。
摄事的修行是成熟有情的支分，因此以'成熟有情'来解释。
所谓智慧的修行，其解释是'观察诸法的生灭'。
方便的修行是通达一切法而成为善巧，故以'于一切法善巧'来解释。
所谓大悲的修行，其解释是'于涅槃无欲'。以大悲精进利益有情，不像声闻那样希求涅槃。
福德即是资粮，因为是佛法之因。寻求福德的修行是依止积累福德而有大力，故不被转轮王等所胜，因为于一切处无畏而成为无畏，这是以'获得四无畏'来解释的。
因无畏故无所畏惧。因境不同而有四种：于一切法现证菩提、漏尽、说障碍、说道。这也应如经中所说那样理解为四种。
为成就有功用趣入的智慧而作的努力，说为智慧的修行。无功用趣入是寻求智慧资粮的修行，这是差别。因此以'获得于一切法任运智慧'来解释。
为了对谛、三宝等无疑而修行是意乐遍修的修行，这是以'于一切法无疑'来解释的。

།བདེན་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ ནི་བདེན་པ་རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་སྦྱོར་བ་སྟེ།དེ་ལྟར་སྦྱོར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པ་རྣམས་ལ་རིམ་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་བྲལ་བས་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། སྦྱོར་བའི་དོན་བཅུ་པ་གཟུང་བར་འགྱུར་བས་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པ་ཐམས་ཅད་ ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།དེ་བས་ན་ཚིག་གཉིས་བསྡུས་ན་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པས་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །དོན་དམ་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་འདྲེན་པར་བྱེད་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ཚུལ་ལོ། །དེ་ལ་འཇུག་པ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ སྟེ།འདིས་བདེན་པ་རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་དེ་བཤད་དོ། །མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བསྒོམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་བོར་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་འདིའི་དོན་མཚུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདིས་ ནི་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་བཤད་དོ།།དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་རྣམ་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱིས་ཡེ་ཤེས་འཁོར་དང་བཅས་པ་བཤད་དོ། །ཡེ་ཤེས་དེ་ལྟ་བུ་ལ་གོམས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་དོན་ གྱིས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།ད་ནི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའི་དོན་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རིགས་ཀྱི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་མི་ཟད་པ་ལ་རྟོག་པ་བཅུ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་མ་ལུས་པ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོག་པ་ ནི་ལུས་མི་ཟད་པ་ལ་རྟོག་པ་སྟེ།དེ་ནི་འཕགས་པ་དང་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ལུས་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །བདེན་པ་མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བ་རྣམས་དང་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུས་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ ལུས་ནི་འདུས་བྱས་ཏེ།ལས་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདུས་མ་བྱས་པའོ། །འདིས་ནི་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྟན་ཏོ། །མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མ་ལུས་ པར་བྱ་བ་ལ་ལྟའོ།།སེམས་ནི་དངོས་པོ་སྟེ། དེ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོའོ། །དེ་ལ་རྟོག་པ་ནི་དངོས་པོ་མི་ཟད་པ་ལ་རྟོག་པ་སྟེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་ཡང་དག་པ་དང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལས་དབེན་པ་ནི་ཡང་དག་པའོ། །སེམས་ཕྱིན་ ཅི་ལོག་པ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའོ།།འདིས་ནི་སེམས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་ཆོས་མི་ཟད་པ་ལ་རྟོག་པ་སྟེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཚོར་བའི་སྒོ་ ནས་སྲེད་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་སྲེད་པ་མི་ཟད་པ་ལ་རྟོག་པའི་སྒྲར་བཤད་དེ།དེའི་བཤད་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སྲེད་པ་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འཁོར་བའི་བདེ་བ་ལ་འདོད་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་སྲེད་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་འདོད་པ་ནི་དགེ་བའོ། །ལྟ་ བ་མི་ཟད་པ་ལ་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་བལྟའོ།།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་སྒྲོ་བཏགས་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ། །བཟློག་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །དེ་ནི་ལྟ་བ་མི་ཟད་པ་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་ བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པའོ།།ཚོགས་མི་ཟད་པ་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་སྒོ་སྣ་ཚོགས་ནས་བསགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཉེ་བར་ལེན་པར་གྱུར་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ཏེ། དེ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་ པའི་ཕྱིར་མཐའ་ཡས་པའོ།

真谛即一切法无我，为了通达这个道理而修习的是观察真谛的修习。如是修习，通达空性之后，对于可爱和不可爱的事物依次远离贪著和嗔恨，从而不再执著。由于获得修习的第十义，所以说'对一切可爱和不可爱的事物无有执著'。因此，总结这两句话就是'通过趣入胜义谛而无有执著'。胜义谛即是空性。空性本身能引导和获得佛法，所以称为'方便'。趣入于此即是通达，这就解释了'观察真谛的修习'这句话。'无有执著'的含义如前所述，即如前面所说依靠修习而远离贪著和嗔恨的意思是一样的。这就解释了'对一切可爱和不可爱的事物无有执著的修习'这句话。如是首先以三十三种相说明了智慧及其眷属。对如是智慧修习的菩萨是以智慧分别的，这是以义理解释的。
现在为了显示如何通达其义，所以说'善男子，复次，菩萨摩诃萨有十种观察无尽'等。如实观察一切众生身即是观察身无尽，这以'观察圣者与非圣者的有为与无为之身'来解释。依次是见谛者与未见谛者以及非圣者的身体。由业报所生的身体是有为的，因为是由诸业所造作。佛菩萨的转依相是无为的。这是显示身念处。'无尽'一词在一切处都表示'无余'的意思。
心即是事物，因为仅此而已所以是事物。观察于此即是观察事物无尽，其解释为'观察正确与不正确的义理'。远离对二者的执著是正确的。颠倒的心是不正确的。这是显示心念处。法念处即是观察法无尽，其解释为'观察小中大三种染污和清净'。由于通过感受而生起贪爱，所以以'观察爱欲无尽'来解释受念处，其解释为'观察善与不善的贪爱'。对轮回安乐的欲求是不善的贪爱，对涅槃安乐的欲求是善的。
观察见解无尽等其余的都应视为法念处的分类。非如实增益的见解是颠倒的，与此相反的是不颠倒的。这是对'观察见解无尽'的解释。'观察资粮无尽'的解释是'观察从种种门中积累的善根'。众生界的取蕴即是烦恼和业，由于众生界无边际故是无边的。

།འདིའི་བཤད་པ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པ་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་ དོན་དང་དོན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་སྟེ། དེ་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་ནི་ཤེས་པའོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དེ་མི་ཟད་པ་ནི་མོས་པ་ཐ་དད་པའི་དབང་གིས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྟོག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཤེས་པ་མི་ཟད་པ་ལ་ རྟོག་པ་སྟེ།དེ་ནི་མོས་པ་ཐ་དད་པའི་སེམས་ཅན་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་པོ་དག་གི་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམས་ནི་རང་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཅི་ནས་འདུལ་བའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་བཅུ་སྟེ། དེ་དག་ནི་སེར་སྣའི་སེམས་འདུལ་བ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་ཏེ།དེའི་བཤད་པ་ནི་གང་གི་དོན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་དོ། །བྱམས་པ་བསྒོམས་པས་ཁོང་ཁྲོ་བའི་སེམས་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་བསྟན་ཏོ།།འཁོར་བ་མི་གཏོང་ཡང་ཐབས་གང་གིས་ལམ་གྱི་ཚོགས་པ་དེ་ལམ་གྱི་ཚོགས་དེ་བསྐྱེད་པའི་ཐབས་དེ་འཁོར་བ་ན་གནས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འདུལ་ལོ། །འདིས་ནི་ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་བསྟན་ཏོ། །བདེན་པ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ སོགས་པ་སྟེ།དེ་དང་དེ་དག་ཤེས་པ་གང་གིས་ཡང་དག་པར་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་དེ་བདེན་པའི་ཚོགས་ཏེ། དེ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་གཉེན་པོ་སྟེ་འདུལ་བའོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ཉིད་དོ། །དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུས་འགྱུར་ཞེ་ན། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ལམ་བསྐྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ སོ།།སྨོན་ལམ་གྱི་ཁྱད་པར་གང་གིས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ལམ་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པའི་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །འདིས་ནི་སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པར་བསྟན་ཏོ། །ལྷག་མ་དག་ནི་གོ་སླ་བས་མ་སྦྱར་རོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་གཞན་ཡང་བཅུ་པོ་འདི་ དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དུལ་བའི་ས་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་གང་དུ་གནས་ཏེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།སྡོམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་རྣམ་པར་དག་པས་སོ། ། དེ་ནི་ལུས་དུལ་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གསུམ་གྱིས་བཤད་དོ། །ནང་དུལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་མདོའི་ཚིག་གི་བཤད་པ་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །སྨད་པ་དང་བསྔགས་པ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་དག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི ཡུལ་དུལ་བ་ཉིད་དང་དེ་བས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་སྨད་པ་དང་མ་སྨད་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །སྨད་པ་དང་མ་སྨད་པ་སྨོས་པ་ནི་མཚོན་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ཉིད་དུལ་བ་ཉིད་དོ།།ཇི་ལྟ་བུར་འགྱུར་ཞེ་ན། ལམ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོས་མེད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མངོན་ པར་ཞེན་པ་མེད་དོ།།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་དོ། །འཕགས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་གིས་རྣམས་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སོ། །དེ་དག་ལ་རྟོག་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་རྟོག་པ་སྟེ། དེ་ནི་མི་དམིགས་ པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།

此处的解释是对无边众生界的观察。'无执著义如前'是指对一切可意与不可意都无执著的修习，这里的解释是对有义与无义相应的观察。
菩提心即菩提树，遍示即是了知。诸佛的不尽是由于随不同信解而示现种种，如是观察即是对菩提心了知不尽的观察，这是以'对不同信解的众生示现菩提心的观察'来解释的。
十波罗蜜的清净是为了调伏各自违品而有的十种事，这些是以'调伏悭吝心'等来说明的。其解释即是'为何义而通达'等。为清净布施等而通达。
以修慈心调伏嗔恚心，这是显示忍辱波罗蜜的清净。
虽不舍轮回，但以何方便生起道资粮，以彼方便虽住轮回中亦能调伏诸烦恼。这是显示方便波罗蜜的清净。
诸谛即是苦等，以何智正确决定彼等即是谛聚，彼等即是对治即调伏。其事即是彼性。若问如何成就？答以'生起无颠倒道'而说。
以何愿力特殊相应无颠倒道生起而摄受生，故称其为彼。这是显示愿波罗蜜的清净。其余易解故未配释。
'善男子，复次此十是诸菩萨摩诃萨调伏地'等，其解释即是'住于何处而通达'等。
三种律仪是为身语意律仪，由彼清净故。这是以身调伏等三句来解释的。
内调伏等经文的解释即是'断除我执'。
对毁誉等八世法无执著即是外境调伏，因此说'以于一切法无执著之理'。
其解释即是'断除毁誉'。说毁与不毁是举例。
于智慧资粮无执著即是调伏。
若问如何？答以'以于道无执著之理'而说，其解释即是'于有事无事无执著'。
由遍计性无故，于有事无执著。由圆成实性有故，于无事无执著。
圣者即声闻等，彼等境界即无漏智的阶位。对彼等观察即是对空性本质的观察，这是以'以无所缘方式别别观察声闻、缘觉、菩萨地'来解释的。

།དེ་ལྟར་སོ་སོར་རྟོག་ན་བདག་ལ་སྟོད་པར་མི་བྱེད་དེ། དེ་བས་ན་དེ་བདག་ལ་བསྟོད་པ་དུལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཕྱི་མའི་མཐའ་ནི་མ་འོངས་པའི་ སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་ཏོ།།དེའི་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། གནས་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་ བྲལ་བར་གནས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་ཏེ་དེར་འབྱུང་ཞིང་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་པའོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་འཛིན་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ་བཤད་པ་ནི་ཐ་སྙད་དོ། །དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དུལ་བ་ཉིད་དེ་ཇི་ ལྟ་བུར་འགྱུར་ཞེ་ན།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མི་བསླུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་སྟེ། སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྟོན་པ་ནི་མི་བསླུ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་ལ་མཁས་པས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ལམ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། ། ལུས་དང་སེམས་ལ་མི་ལྟ་བ་དུལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་མདོའི་ཚིག་གི་བཤད་པ་ནི་སེམས་ཅན་འདུལ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སྐྱོ་བས་སོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཚིག་གི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་ནི་ཚིག་ཙམ་ཉིད་དེ། མདོའི་ཆ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་གྲུབ་པ་ནི་མི་བསླུ་བས་ཡོངས་སུ་བསྟན ཏོ་ཞེས་བྱ་བའོ།།ལམ་སྒྲུབ་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །སྤོང་བ་སྒྲུབ་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ལམ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ལ་ཡང་འདོད་པ་མེད་པའོ། །དེ་ནི་དེ་དག་ ལ་འདོད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།ཡང་བདག་ཉིད་ལམ་བཟང་པོར་ཞུགས་པ་དང་གཞན་དག་ལ་ཡང་ལམ་དེ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་འདུལ་བའི་སྒྲུབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པ་སྟེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་ པས་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་རྣམ་པར་གནས་པར་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་སའོ། །སྤྱོད་པའི་ས་ནི་ས་བདུན་པོ་དག་གོ། །ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ འདིའི་བཤད་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།ས་བརྒྱད་པ་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པ་ནི་འདིར་བསྒོམ་པའི་ལམ་དུ་བལྟའོ། །ས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་མཁས་པར་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པ་ནི། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།ས་དབྱེར་མེད་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་སྟེ། དེའི་བཤད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་གཅིག་གི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །སའི་ཉེས་པ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྟེ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའོ། །དེ་ནི་གཉིས་ལ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ ཡོངས་སུ་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ།།ས་ནས་སར་འཕར་བ་ནི་ས་སྔ་མ་ལས་ས་ཕྱི་མར་འགྲོ་བ་སྟེ། དེ་ལ་མཁས་པ་སྒྲུབ་པའོ། །དེ་ཡང་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་འགྱུར་ཏེ་དེ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་བསྒོམ་པའི་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པས་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཉན་ཐོས་དང་རང་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་བསྟན་པའི་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་བསྒྲུབས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།དེ་བཞིན་ཉིད་དྲི་མ་མེད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཏེ། དེའི་བྱང་ཆུབ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་བསྒོམ་པ་ལ་མཁས་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བའོ།

如是分别观察时不对自己赞叹，因此这对我来说就成为调伏的赞叹。后际是未来世的相续。其清净是涅槃，即转依之相。其遍净是断除一切分别，因为分别是菩萨们的烦恼。
安住于远离一切分别，即是安住于般若波罗蜜多中，于其中生起并以其为自性而住。其解释即是远离一切执著。依世俗谛和胜义谛而解释即是言说。
于此，如何成为极为调伏呢？说'以不欺诳方式对一切众生'，即是随根基而宣说世俗谛和胜义谛是不欺诳，这是以通达世俗和胜义而说明不颠倒地示道。
'不观身心的调伏'这一经文的解释是'为调伏众生于一切生中不厌倦'。仅仅文字即是唯言说，此经文的解释是'以不欺诳而示现随顺法成就'。
道的修行是现证声闻和独觉之道，这是以'现证声闻和独觉乘'而解释。断的修行是对已现证的声闻等道亦无所欲求。这是以'于彼等无所欲求'而解释。
又'自身入于善道并为他人示此道'是自调伏的修行和成熟众生的修行的解释，依次配对。
'以有功用智而修行'的解释是'以有功用智安住于胜解行地'，胜解行地是异生地。行地是七地。
'以任运智成就而修行'的解释是'以无功用智安住于修道'，此处应视第八地等所摄为修道。
'善巧地位安立的修行'的解释是'善巧智慧方便'。地无差别是空性相，其解释是'随顺一相'。
地的过失是执著所取能取而应当断除。这是以'断除二取行'而解释。
地地超越是从前地趣入后地，即善巧修行。这也是以修道而成就，这是以'发起修习善法精进'而解释。
'示现声闻独觉地的修行'的解释是'善巧成就一切法'。无垢真如是佛，现前修行于从证悟彼菩提而不退转之道。其解释是'以善巧证悟真如之修习'。

།དེ་ལྟར་རྣམ་པར་དག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བཞིས་རྒྱུས་བསྡུས་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཚོགས་དང་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་བསྟན་པ་དང་། བསོད་ནམས་དང་ ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསྟན་པ་དང་།ཡང་དག་པའི་མཐའ་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་བསྟན་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྒྲུབ་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པའོ། །རྒྱུ་རྣམ་པར་དག་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་སྒྲུབ་ པ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བས་གསུངས་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་རྒྱུ་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམ་པར་སྒྲུབ་པའོ། །དེའི་བཤད་པ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་འདི་བཞིས་ཞེས་བྱ་བའོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཐམས་ཅད་ མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་འབྲས་བུས་བསྡུས་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དུས་གསུམ་སྐད་ཅིག་གཅིག་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འཕགས་ པ་འཇམ་དཔལ་གཙོ་བོས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པར་མཛད་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱིན་ཏེ།དེ་ནི་མ་ནོར་བར་བཤད་དེ་སྟོན་པའི་ཐུགས་མཉེས་པས་ལེགས་པར་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། །ཡི་རངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇམ་ དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དང་སྦྱར་གྱི་གོང་མ་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྟོན་པ་པོ་ནི་སྟོན་པ་སྟེ་དེའི་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །བསྟན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་མདོ་ཐོག་ཐག་གོ། །བསྟན་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་ བྱང་ཆུབ་སྟེ།རྣམ་པར་དག་པ་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་གྱིས་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ལ་སོགས་པ་ཡི་རངས་སོ། །མངོན་པར་བསྟོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་མངོན་པར་བསྟོད་པའི་དོན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལྟ་ངན་ཀུན་གྱི་དྲ་བ་རབ་དྲལ་མདོ་སྡེ་འགྲེལ་དང་བཅས་པ་ ཟུར་ཕྱིན་འདི།།བཤད་པས་བདག་གིས་བསོད་ནམས་རྣམ་པ་ཤིན་ཏུ་བསྟན་ལ་ཚང་བ་གང་ཐོབ་དེས། །སེམས་ཅན་འདྲོན་པ་མང་པོ་འདི་དག་ས་གསུམ་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་མྱུར་བསྒྲལ་ཏེ། །ཚངས་ལ་སོགས་པས་མ་བགྲོད་སངས་རྒྱས་གནས་མཆོག་དྲི་མེད་གང་དེ་མྱུར་ ཐོབ་ཤོག།།།འཕགས་པ་ག་ཡ་མགོའི་རིའི་མདོ་དང་སྤེལ་མར་བཤད་པ། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གཙོ་བོའི་ཞབས་ལ་བརྟེན་པ། མང་དུ་ཐོས་པ་གནས་བརྟན་ཤཱཀྱའི་བློས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།

如是以四种殊胜清净为因所摄的行为差别已宣说，即以宣说资粮和清净道，宣说福德和智慧资粮，宣说通达真实际的方便，宣说随顺法成就等广为宣说。
世尊现前成就此四种清净因后，如是对修行者们宣说，即成就所说清净因。
其解释即是以此四种殊胜清净因。
无上正等正觉即是一切智智，已宣说果所摄的行为差别。
其解释即是应了知殊胜清净果，即是如来智慧具足三世一刹那。
圣文殊师利为主无倒宣说故，世尊授予'善哉'，应知其义为无误宣说令导师欢喜故说'善说'。
所说'随喜'是与'文殊童子'等词相连，而非与前文相连。
说者即是导师，其清净已说讫。
教法清净即是经典本身。
教法果清净即是无上正等正觉，以此三种清净对圣文殊师利等随喜。
'赞叹'即是应视为如是赞叹之义的词尾。
此善解经典及注释能破一切邪见网，
我以解说所获极圆满诸福德，
愿速度众多所化有情越三有海彼岸，
愿速证梵天等未至佛陀无垢胜处。
圣伽耶山经相应解释，依止圣文殊师利为主足下，多闻上座释迦慧造圆满。


